Podsumowanie sesji tematycznych 2017

Podsumowanie sesji tematycznych III Kongresu Osób z Niepełnosprawnościami
„Za niezależnym życiem” 25 października 2017 r.

Ściągnij materiał na swój komputer

Word

Spis treści

Sesja „Równość szans i niedyskryminacja”

Wspierane podejmowanie decyzji zamiast ubezwłasnowolnienia.
Sytuacja kobiet z niepełnosprawnościami a prawo do równego traktowania.
Prawo do życia bez przemocy.

Sesja „Orzecznictwo i system rentowy”

Wnioski ogólne.
Ogólne zasady orzecznictwa i systemu wsparcia.
Orzecznictwo.
System świadczeń rentowych i kompensacyjnych.

Sesja „Niezależne życie”

Asystent (osobisty) osoby z niepełnosprawnością.
Przerwa regeneracyjna.
Mieszkalnictwo.
Psychiatria środowiskowa.

Sesja „Ku edukacji włączającej: bariery, możliwości, alternatywy?”

Wnioski ogólne.
Szkolnictwo wyższe.
Oświata.

Sesja „Rynek pracy” 

Zmiana definicji bezrobotnego, prawo do zasiłku dla bezrobotnych.
Wprowadzenie premii dla warsztatów terapii zajęciowej (WTZ-ów).
Przywilej skróconego czasu pracy.
Rola NGO (organizacji pozarządowych), rola PUP (powiatowych urzędów pracy).
Asystent pracy i trener pracy.
Rodzaj niepełnosprawności a miejsce pracy?
Dodatkowe ustalenia i postulaty.

Sesja „Dostępność” 

Główne wątki
Inne wątki poruszane w dyskusji


 

Sesja „Równość szans i niedyskryminacja”

Prowadzące: dr Monika Zima-Parjaszewska – Polskie Stowarzyszenie na rzecz Osób z Niepełnosprawnością Intelektualną, Agnieszka Król – Stowarzyszenie Strefa Wenus z Milo, Katarzyna Żeglicka – Stowarzyszenie Strefa Wenus z Milo

Podgrupy i moderatorzy podgrup:

  1. Wspierane podejmowanie decyzji zamiast ubezwłasnowolnienia – dr Monika Zima-Parjaszewska.
  2. Sytuacja kobiet z niepełnosprawnościami a prawo do równego traktowania
    – Agnieszka Król.
  3. Prawo do życia bez przemocy – Katarzyna Żeglicka.

Uczestnicy i uczestniczki dyskutowali o poszanowaniu podmiotowości i autonomii mających znaczenie w niezależnym życiu osób z niepełnosprawnościami.

Uczestnicy i uczestniczki zaakceptowali postulaty Nowego Systemu Wsparcia dla osób z niepełnosprawnościami oraz wnioskowali o:

  1. Dodanie priorytetu strategicznego: Niezależne życie jako życie bez przemocy.
  2. Weryfikację Nowego Systemu Wsparcia pod kątem praw kobiet.

Wnioski z dyskusji w grupach roboczych przedstawiono poniżej.

Wspierane podejmowanie decyzji zamiast ubezwłasnowolnienia

Grupa dyskutowała o potrzebie zmian instytucji ubezwłasnowolnienia i zastąpienia jej różnorodnymi formami wsparcia prawnego opartymi na modelu wspieranego podejmowania decyzji.

  1. Przedstawienie informacji na temat ubezwłasnowolnienia, procedury ubezwłasnowolnienia i skutków ubezwłasnowolnienia.
  2. Dyskusja o celach zmian – dlaczego chcemy zmienić ubezwłasnowolnienie? Jakie jest ryzyko utrzymywania tej instytucji.
  3. Dyskusja o trudnych sytuacjach związanych z korzystaniem ze zdolności do czynności prawnych: odpowiedzialność cywilna i karna, nieważność czynności prawnej, zgoda na zabieg medyczny.
  4. Przedstawienie modelu wspieranego podejmowania decyzji (wspieranie w procesie decyzyjnym, a nie podejmowanie decyzji w zastępstwie).
  5. Dyskusja o osobie wspierającej (asystent prawny, doradca prawny).
  6. Informacja na temat możliwych do zastosowania rozwiązań w obowiązującym systemie prawa – kurator dla osoby niepełnosprawnej z art. 183 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, pełnomocnictwo notarialne, zastępcza zgoda na podjęcie czynności prawnej.

 

Postulaty:

  1. Podnoszenie świadomości rodziców osób z niepełnosprawnościami na temat zagrożeń wynikających z ubezwłasnowolnienia.
  2. Podnoszenie świadomości rodziców na temat aktualnie obowiązujących możliwościach wspierania zamiast ubezwłasnowolnienia.
  3. Podnoszenie świadomości społeczeństwa na temat potrzeby wspierania osób z niepełnosprawnościami w podejmowaniu decyzji i korzystaniu przez nie ze zdolności do czynności prawnych.
  4. Wprowadzenie różnorodnych form wspieranego podejmowania decyzji
    – wsparcie musi uwzględniać rzeczywistą wolę i preferencje osoby z niepełnosprawnością, a nie subiektywne przekonanie dotyczące jej najlepszego interesu.
  5. Osoba wspierająca powinna być certyfikowana (działać zgodnie z przyjętymi standardami) a jej działania powinny być weryfikowane przez sąd.

Sytuacja kobiet z niepełnosprawnościami a prawo do równego traktowania

Przedmiotem dyskusji w grupie były poniższe postulaty. Grupa zgodziła się co do ich istotności oraz podkreśliła wagę innych problemów omówionych po przedstawieniu poniższych 9 postulatów.

  1. Zapobieganie przemocy i mechanizmy reagowania na przemoc.

Wczesna prewencja – zapewnienie skutecznych mechanizmów reagowania na przemoc jako niezbędny element Strategii Niezależnego Życia i Deinstytucjonalizacji:

  1. Podnoszenie świadomości w zakresie rozpoznawania przemocy i praw osób doświadczających przemocy – w formie dostępnej dla osób z różnymi rodzajami niepełnosprawności.
  2. Profilaktyczny pakiet wczesnego diagnozowania przemocy w rodzinie dostosowany do potrzeb osób z niepełnosprawnościami, w szczególności kobiet z niepełnosprawnościami.
  3. Zwiększenie dostępności oferty pomocy skierowanej do kobiet doświadczających przemocy, na przykład dostępność schronisk dla osób doświadczających przemocy poprzez wprowadzenie finansowania dostępności wskazanego procenta miejsc w takich placówkach.
  4. Podnoszenie kompetencji pracownic i pracowników Interdyscyplinarnych Zespołów ds. Przeciwdziałania Przemocy w zakresie: dostępności (architektonicznej, komunikacyjnej, informacyjnej itp.) ich usług oraz specyfiki przemocy wobec osób z niepełnosprawnościami.
  5. Podnoszenie kompetencji psycholożek i psychologów pracujących z osobami doświadczającymi przemocy w zakresie: dostępności (architektonicznej, komunikacyjnej, informacyjnej itp.) ich usług oraz specyfiki przemocy wobec osób z niepełnosprawnościami.
  6. Stworzenie mechanizmów reagowania w sytuacji występowania przemocy na linii osoba z niepełnosprawnością – pracownik instytucji opiekuńczej (na przykład DPS – dom pomocy społecznej).
  7. Zapewnienie dostępności procedury Niebieskiej Karty.
  1. Aktywność zawodowa kobiet z niepełnosprawnościami.

Przy planowaniu działań na rzecz zwiększenia aktywności zawodowej osób z niepełnosprawnościami konieczne jest szczególne uwzględnienie działań na rzecz podjęcia i utrzymania pracy przez kobiety z niepełnosprawnościami. Byłaby to odpowiedź na problem niższej aktywności zawodowej kobiet.

Działania te mogą obejmować między innymi:

  1. Edukację pracowników Publicznych Służb Zatrudnienia w zakresie możliwości i potencjału zawodowego kobiet z niepełnosprawnościami (w tym niestereotypowego podejścia do wykonywanych zawodów).
  2. Promowanie zatrudniania kobiet z niepełnosprawnościami wśród pracodawców na otwartym rynku pracy.
  3. Wsparcie skierowane bezpośrednio do kobiet (na przykład szkolenia wzmacniające).
  4. Opracowanie i wdrożenie polityki zapobiegającą dysproporcji w wynagrodzeniach kobiet i mężczyzn, zwłaszcza w niskopłatnych, sfeminizowanych sektorach zatrudnienia.
  5. Zapewnienie edukacji zawodowej dla kobiet z niepełnosprawnościami dostosowanej do współczesnych potrzeb i wymagań rynku pracy, zwłaszcza w zawodach gwarantujących odpowiednie wynagrodzenie, takie samo jak otrzymują mężczyźni.
  6. Prawa reprodukcyjne i rodzinne.

Poszanowanie praw reprodukcyjnych i rodzinnych, zapewnienie braku zróżnicowania ze względu na niepełnosprawność w zakresie zdrowia reprodukcyjnego na zasadzie równości z innymi osobami:

  1. Dostęp do informacji o stanie zdrowia, w tym reprodukcyjnego, w dostępnej formie oraz z uwzględnieniem potrzeb wynikających ze specyfiki konkretnej niepełnosprawności.
  2. Zapewnienie dostępu do planowania potomstwa oraz edukacji seksualnej na zasadzie równości z innymi osobami oraz mechanizmów reagowania w sytuacjach braku poszanowania tych praw.
  3. Zapewnienie wsparcia w zakresie opieki okołoporodowej i ginekologicznej z uwzględnieniem potrzeb kobiet z niepełnosprawnościami dotyczących dostępności (architektonicznej, komunikacyjnej, informacyjnej, technicznej itp.).
  4. Edukacja na temat praw reprodukcyjnych i rodzicielskich osób z niepełnosprawnościami.
  5. Wsparcie w rodzicielstwie: możliwość korzystania ze wsparcia asystenta/asystentki rodziny. Ewentualne podniesienie progu dochodowego przy świadczeniu 500+ nie tylko z tytułu niepełnosprawności dziecka, ale i rodzica.
  6. Zapobieganie ograniczaniu bądź pozbawianiu praw rodzicielskich tylko ze względu na niepełnosprawność – zgodnie z art. 23 ust. 4 Konwencji o prawach osób z niepełnosprawnościami.
  7. Zapewnienie ściągalności alimentów.

Ściągalność alimentów w Polsce jest na dramatycznie niskim poziomie, co dotyczy również rodziców, w znacznej większości matek opiekujących się dziećmi z niepełnosprawnościami bądź kobiet z niepełnosprawnościami wychowujących dzieci. Rozwiązanie tej kwestii powinno być priorytetem działań, ponieważ wpływa na sytuację dziewcząt i chłopców z niepełnosprawnościami.

  1. Edukacja o prawach obywatelskich.
  2. Podnoszenie świadomości kobiet i mężczyzn z niepełnosprawnościami w zakresie ich praw.
  3. Wzmocnienie autonomii, niezależności i solidarności kobiet z niepełnosprawnościami.
  4. Wprowadzanie i promowanie działań kobiet z niepełnosprawnościami zgodnie z zasadą „Nic o nas bez nas” – self-adwokatura.
  5. Edukacja antydyskryminacyjna i podnoszenie świadomości.
  6. Wprowadzenie edukacji antydyskryminacyjnej uwzględniającej perspektywę płci i niepełnosprawności.
  7. Wdrażanie zasady równości płci i niepełnosprawności w systemie kształcenia, na przykład poprzez włączanie perspektywy równości płci i niepełnosprawności do szkolnych programów nauczania i szkolenia nauczycieli/nauczycielek oraz poprzez dalsze kształcenie kadry nauczycielskiej.
  8. Podnoszenie w społeczeństwie poziomu wiedzy i świadomości na temat niepełnosprawności, potrzeb osób z niepełnosprawnościami, ze szczególnym uwzględnieniem kobiet z niepełnosprawnościami, a także budowanie i wzmacnianie ich pozytywnej tożsamości poprzez przeciwdziałanie infantylizacji.
  9. Poprawa sytuacji opiekunek i opiekunów osób z niepełnosprawnościami.

Wprowadzenie przerwy regeneracyjnej, zwanej też opieką wytchnieniową, pamiętając, że zdecydowana większość osób wspierających i wykonujących pracę opiekuńczą to kobiety.

  1. Dostępność wrażliwa na płeć.

Uniwersalne projektowanie wrażliwe na płeć, to znaczy uwzględniające potrzeby kobiet, specyficzne dla nich usługi, przestrzenie, ale także udostępnianie przestrzeni społecznych, z których kobiety korzystają częściej niż mężczyźni, na przykład ze względu na role opiekuńcze, które pełnią w społeczeństwie.

  1. Ewaluacja i statystyka.

Zbieranie (ilościowych i jakościowych) danych dotyczących sytuacji osób z niepełnosprawnościami oraz prowadzenie ewaluacji programów wsparcia z uwzględnieniem intersekcjonalnych przesłanek, w tym płci.

 

Tematy dodane w efekcie konsultacji:

  1. Sytuacja kobiet jako kwestia horyzontalna w całym Nowym Systemie Wsparcia – zgodnie z art. 6 Konwencji.
  2. Perspektywa seniorek – sytuacja kobiet w wieku senioralnym jako problem wymagający dodatkowej uwagi (to kobiety stanowią większość wśród seniorów, kwestia niższych emerytur itd.).
  3. Opieka ginekologiczna: dostępność oraz problem dotyczący tego, że prawnie osoba może rozpocząć życie seksualne w wieku 15 lat, natomiast dziewczęta mogą samodzielnie pójść do ginekologa od 18 roku życia.
  4. Dostępność edukacji seksualnej opartej na wiedzy naukowej.
  5. Dalsze dyskusje dotyczące kwestii praw reprodukcyjnych, ponieważ nie ma w środowisku konsensusu.
  6. Korygowanie szkodliwych postaw, przekonań i wzorców postępowania u mężczyzn dopuszczających się przemocy jako istotny element przeciwdziałania przemocy.
  7. Szczególne zwrócenie uwagi na możliwość zgłaszania i otrzymania wsparcia w sytuacji doświadczania przemocy w polskim języku migowym.
  8. Wsparcie rodziców w umiejętności wychowywania dzieci do niezależnego życia jako klucz do wsparcia dziewcząt i chłopców z niepełnosprawnościami.
  9. Podnoszenie w społeczeństwie poziomu wiedzy i świadomości na temat niepełnosprawności, potrzeb osób z niepełnosprawnościami, ze szczególnym uwzględnieniem kobiet z niepełnosprawnościami, a także budowanie i wzmacnianie ich pozytywnej tożsamości poprzez przeciwdziałanie infantylizacji.
  10. Dokładniejsze przyjrzenie się sytuacji osób dorosłych i ich potrzebom dotyczącym wsparcia i opieki (w szczególności zniesienie założenia, że małżeństwo osoby z niepełnosprawnością to instytucja opiekuńcza).
  11. Przeciwdziałanie niewidoczności rodziców z niepełnosprawnościami w prawodawstwie i programach społecznych. Na przykład w programie 500+ obowiązuje inne kryterium dochodowe, jeśli dziecko ma niepełnosprawność, ale już nie w przypadku, gdy to rodzic jest osobą z niepełnosprawnością.
Prawo do życia bez przemocy

Rekomendacje dotyczące zapobiegania przemocy i mechanizmów reagowania na przemoc w przepisach prawnych:

  1. Ustawa o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie:
  • nowelizacja ustawy,
  • dodanie zapisu o przeciwdziałaniu przemocy wobec osób z niepełnosprawnościami, ze szczególnym uwzględnieniem kobiet z niepełnosprawnościami,
  • dodanie definicji dyskryminacji krzyżowej i zdefiniowanie wszystkich przesłanek,
  • dodanie zapisu o dostosowaniu wsparcia, działań profilaktycznych i edukacyjnych do potrzeb osób z niepełnosprawnościami ze szczególnym uwzględnieniem kobiet z niepełnosprawnościami,
  • dodanie zapisu o dostosowaniu ośrodków dla ofiar przemocy do potrzeb osób z niepełnosprawnościami, ze szczególnym uwzględnieniem kobiet z niepełnosprawnościami,
  • dodanie zapisu o obowiązku szkoleń dla policjantów, prawników, psychologów, urzędników na temat niepełnosprawności.
  1. Prawo oświatowe:
  • dodanie zapisu o edukacji antydyskryminacyjnej.
  1. Niebieska Karta:
  • zapewnienie dostępności procedury Niebieskiej Karty,
  • uwzględnienie niepełnosprawności w zapisach Niebieskiej Karty.
  1. Kodeks Karny:
  • dodanie niepełnosprawności jako przesłanki w zapisach o przestępstwach z nienawiści.
  1. Dyrektywa o ofiarach przestępstw oraz Konwencja o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej:
  • przestrzeganie przez Polskę zapisów ww. dokumentów.

Dodatkowe rekomendacje:

  1. Korygowanie szkodliwych postaw, przekonań i wzorców postępowania u mężczyzn dopuszczających się przemocy jako istotny element przeciwdziałania przemocy.
  2. Wczesna prewencja, zapewnienie skutecznych mechanizmów reagowania na przemoc jako niezbędny element programu niezależnego życia.
  3. Podnoszenie świadomości w zakresie rozpoznawania przemocy i praw osób doświadczających przemocy – w formie dostępnej dla osób z niepełnosprawnościami.
  4. Dostępny pakiet profilaktyczny wczesnego diagnozowania przemocy w rodzinie.
  5. Zwiększenie dostępności (architektonicznej, komunikacyjnej, informacyjnej itp.) oferty pomocy skierowanej do osób z niepełnosprawnościami, ze szczególnym uwzględnieniem kobiet doświadczających przemocy, na przykład dostępność schronisk dla osób z niepełnosprawnościami doświadczających przemocy poprzez wprowadzenie finansowania dostępności dla osób z niepełnosprawnościami wskazanego procenta miejsc w takich placówkach.
  6. Podnoszenie kompetencji pracownic i pracowników Interdyscyplinarnych Zespołów ds. Przeciwdziałania Przemocy w zakresie: dostępności (architektonicznej, komunikacyjnej, informacyjnej itp.) ich usług oraz specyfiki przemocy wobec osób z niepełnosprawnościami.
  7. Podnoszenie kompetencji psycholożek i psychologów pracujących z osobami doświadczającymi przemocy w zakresie: dostępności (architektonicznej, komunikacyjnej, informacyjnej itp.) ich usług oraz specyfiki przemocy wobec osób z niepełnosprawnościami.
  8. Częste i dokładne kontrole instytucji opiekuńczych.
  9. Stworzenie mechanizmów reagowania w sytuacji występowania przemocy na linii osoba z niepełnosprawnością – pracownik instytucji opiekuńczej (na przykład DPS-u – domu pomocy społecznej).
  10. Prowadzenie badań na temat przemocy wobec osób z niepełnosprawnościami, ze szczególnym uwzględnieniem kobiet z niepełnosprawnościami, w tym szczególnie dotyczących przyczyn niezgłaszania incydentów przemocy przez kobiety z niepełnosprawnościami oraz przemocy seksualnej.
  11. Edukacja i wsparcie dla opiekunów/opiekunek osób z niepełnosprawnościami.

Sesja „Orzecznictwo i system rentowy”

Prowadzący: Aleksander Waszkielewicz – Fundacja Instytut Rozwoju Regionalnego, dr Krzysztof Kurowski – Stowarzyszenie Kolomotywa, dr hab. Ryszard Szarfenberg
– Uniwersytet Warszawski, Magdalena Kocejko – Fundacja Eudajmonia.

Podgrupy i moderatorzy podgrup:

  1. Ogólne zasady orzecznictwa i systemu wsparcia – Aleksander Waszkielewicz.
  2. Orzecznictwo – dr Krzysztof Kurowski, Magdalena Kocejko.
  3. System świadczeń rentowych i kompensacyjnych – dr hab. Ryszard Szarfenberg.
Wnioski ogólne

Uczestniczki i uczestnicy poparli postulaty Założeń.

Ogólne zasady orzecznictwa i systemu wsparcia

W ramach tej podgrupy podjęto następujące ustalenia i wyciągnięto następujące wnioski:

  1. Relacja między niepełnosprawnością a orzeczeniem.
    1. Niepełnosprawność jest cechą człowieka, a orzeczenie jedynie ją potwierdza.
  2. Czego potrzebują, oczekują osoby z niepełnosprawnościami? Opieki, pomocy, wsparcia?
    1. Wszystko zależy od definicji.
    2. Opieka tylko dla osób wymagających najbardziej intensywnego wsparcia.
    3. Wsparcie wydaje się najbardziej uniwersalne, bo może zawierać w sobie także opiekę.
  3. Model medyczny a społeczno-medyczny niepełnosprawności.
    1. Należy stosować model medyczno-społeczny definiowania niepełnosprawności i orzekania o niepełnosprawności.
  4. Wielość systemów orzekania.
    1. Konieczne jest ujednolicenie systemu orzecznictwa.
    2. Za orzecznictwo powinien odpowiadać podmiot niezależny od płatnika świadczeń.
  5. Sposób opisu osoby z niepełnosprawnością.
    1. Ocena potrzeb i potencjału, a nie ograniczeń i niezdolności.
    2. Należy stosować pozytywny model oceny czy też opisu danej osoby. Może pojawić się trudność w przypadku osób wymagających najwyższego wsparcia / niskofunkcjonujących. Jednak nawet w takich przypadkach można skupić się na potencjale danej osoby. Można także myśleć o potrzebach (a nie ograniczeniach) opiekuna.
  6. Niezdolność do pracy a aktywność zawodowa.
    1. Występuje sprzeczność w systemie zabezpieczenia społecznego. Zgodnie z ustawą o rehabilitacji… osoba uznana za niezdolną do pracy może pracować. Warunki postawione przez ustawodawcę to tylko przystosowanie przez pracodawcę stanowiska pracy do potrzeb osoby z niepełnosprawnością lub zatrudnienie w formie telepracy. Jak to zatem możliwe, by osoba uznana za niezdolną do pracy mogła pracować?
    2. Z drugiej strony rencista lub rencistka (czyli osoba uznana za niezdolną do pracy), który/-a podejmie pracę i nawet ją utraci, na kolejnej komisji orzeczniczej może zostać zweryfikowany/-a jako osoba już zdolna do pracy.
  7. Kryteria wsparcia finansowego (systemu świadczeń rentowych i kompensacyjnych)
    1. Niezdolność do pracy nie może być jedynym kryterium wsparcia.
    2. Wspierajmy niepełnosprawność, a nie niezdolność do pracy!
  8. Wsparcie finansowe a aktywność zawodowa.
    1. Wsparcie niepełnosprawności (świadczenie kompensujące niepełnosprawność) powinno być należne bez względu na aktywność zawodową i majątkową danej osoby.
  9. Zespoły orzekające.
    1. Konieczność wieloosobowych zespołów orzekających.
    2. Należy wprowadzić innych specjalistów oprócz lekarzy.
    3. Należy zapewnić wysokie kompetencje i odpowiednią świadomość członkiń i członków zespołów orzekających – zgodnie z Konwencją.
    4. Należy respektować dokumentację medyczną od lekarzy specjalistów prowadzących osobę orzekaną.
  10. Przepisy przejściowe.
    1. Nowy system nie powinien naruszać praw nabytych.
    2. W nowym systemie (systemie orzecznictwa i systemie świadczeń rentowych i kompensacyjnych) znalazłyby się osoby po raz pierwszy do niego wchodzące i – zapewne – osoby ponownie orzekane.
Orzecznictwo

W ramach tej podgrupy podjęto tematy nowe, a także takie, które były dyskutowane w podgrupie „Ogólne zasady orzecznictwa i systemu wsparcia”.

  1. Indywidualne podejście.
    1. Dobrym pomysłem jest wprowadzenie orzecznictwa zindywidualizowanego.
  2. Wysokie kwalifikacje.
    1. Należy zagwarantować żeby orzekały osoby, które się na tym znają na konkretnym rodzaju niepełnosprawności.
  3. Seniorzy z niepełnosprawnościami.
    1. Trzeba przedyskutować kwestię osób starszych z niepełnosprawnościami. Czy wchodzą w system orzekania o niepełnosprawności, czy też należy stworzyć osobny system przyznawania adekwatnego wsparcia dla osób starszych? Nie podjęto rozstrzygnięcia w tej kwestii.
  4. Negatywny lub pozytywny model orzekania.
    1. Dobrym pomysłem jest orzekanie oparte na potencjale i możliwościach, a nie na ograniczeniach.
  5. Przepisy przejściowo.
    1. Zwrócono uwagę na potrzebę wypracowania dobrych przepisów przejściowych, uwzględniających stary i nowy system orzecznictwa.

W czasie sesji uczestnicy i uczestniczki mówili także o problemach wynikających z obecnego systemu orzekania.

System świadczeń rentowych i kompensacyjnych
  1. Obecny system: antyzatrudnieniowość.
    1. Uczestnicy i uczestniczki podkreślali, że problemy z zatrudnieniem osób z niepełnosprawnościami nie są związane z zasadami dotyczącymi łączenia świadczeń rentowych z pracą, ale przede wszystkim z orzecznictwem, w szczególności z odnawianiem orzeczeń, a także z barierami obecnymi na rynku pracy.
  2. Łączenie pracy i świadczeń finansowych.
    1. Na przykładzie kobiet Amazonek pokazywano, że wycofują się one całkowicie z rynku pracy po uzyskaniu uprawnień rentowych, mimo że mogłyby pracować w niepełnym wymiarze czasu pracy.
    2. Wynikał stąd wniosek, że w nowym systemie nie powinno być żadnych problemów z łączeniem pracy z rentą w różnych kombinacjach.
  3. Nowy system: świadczenie kompensacyjne z tytułu niepełnosprawności.
    1. Indywidualizacja wysokości nowego świadczenia kompensacyjnego i powiązanie go z orzeczeniem o niepełnosprawności wzbudziło kilka wątpliwości i obaw. Podawano przykład złożoności zindywidualizowanego orzekania dla celów rentowych w ubezpieczeniach komunikacyjnych.
    2. Wskazywano na duże koszty nowego systemu, gdyby orzekać miały interdyscyplinarne zespoły złożone ze specjalistów.
    3. Zgłaszano argument, że indywidualizacja przy braku standardów orzecznictwa będzie prowadziła do jeszcze większej uznaniowości i dalszego zróżnicowania orzeczeń w podobnych przypadkach.
    4. Podkreślano, że potrzebne będzie doprecyzowanie standardów orzekania dla celów ustalenia wysokości świadczenia kompensacyjnego i stosowanie algorytmu łączącego kilka poziomów świadczenia kompensacyjnego z treścią orzeczenia.
    5. Zwracano uwagę na konieczność zapewnienia, że minimalne świadczenie kompensacyjne nie będzie za niskie.
  4. Przepisy przejściowe
    1. Zgłaszano również potrzebę zastosowania zabezpieczeń, aby przejście z obecnego systemu rentowego do nowego systemu opartego na nowym orzecznictwie nie powodowało pogorszenia sytuacji osób z niepełnosprawnościami.
    2. Przy całkowitej dobrowolności wyboru między starym i nowym system problemem będzie utrzymywanie obu systemów i dualizm orzeczniczo‑świadczeniowy stąd wynikający.

Sesja „Niezależne życie”

Prowadzący: Adam Zawisny – Stowarzyszenie Kolomotywa, Piotr Kuźniak
– Fundacja Imago, Anna Puławska-Rodzik – Fundacja Eudajmonia, Małgorzata Franczak – Fundacja Eudajmonia, Sławomir Besowski – Centrum Praw Osób Niepełnosprawnych, dr Tomasz Rowiński – Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie

Podgrupy i moderatorzy podgrup:

  1. Asystent (osobisty) osoby z niepełnosprawnością – Anna Puławska-Rodzik, Małgorzata Franczak, Sławomir Besowski.
  2. Przerwa regeneracyjna – Piotr Kuźniak.
  3. Mieszkalnictwo – Adam Zawisny.
  4. Psychiatria środowiskowa – dr Tomasz Rowiński.
Asystent (osobisty) osoby z niepełnosprawnością
  1. Zakres usługi:
    1. Na podstawie analizy potrzeb osób z niepełnosprawnościami powinien być ustalany zakres usługi asystenckiej (dokładny zestaw oczekiwanych czynności wspierających osoby z niepełnosprawnościami).
    2. Zasadne i korzystne dla osób z niepełnosprawnościami jest profilowanie asystentów, adekwatnie do koniecznych do wykonania czynności na rzecz osób z niepełnosprawnościami (asystenci dla osób z niepełnosprawnością ruchową, intelektualną, sensoryczną itd.).
    3. Profilowanie zgodnie z zakresem potrzeb osób z niepełnosprawnościami będzie wiązało się nie tylko z zakresem oczekiwanych zadań wykonywanych przez asystenta, ale także z zakresem oczekiwanych kompetencji.
    4. Dopuszczalna opcja, gdy jeden asystent realizuje usługę dla klientów z różnymi niepełnosprawnościami, ale będzie to trudne dla asystenta być ekspertem od wszystkiego (i może narażać osoby z niepełnosprawnościami na to, że nie dostaną dokładnie takiej usługi jak potrzebują).
    5. Czy zintegrowane usługi społeczne (opiekuńcze, asystenckie) to właściwy kierunek?:
      Ostateczną decyzję o tym, że potrzebne są osobie z niepełnosprawnością w ramach wsparcia asystenckiego także czynności tak zwane opiekuńcze podejmuje sama osoba z niepełnosprawnością – wie jakich czynności potrzebuje i do tego kontraktuje odpowiedniego asystenta. Asystent Osobisty Osoby Niepełnosprawnej w klasycznym ujęciu wykonuje wszelkie czynności zlecone przez osobę z niepełnosprawnością wymienione w kontrakcie i nie sprzeczne z Kodeksem Etycznym Asystenta. W tym zakresie mieszczą się czynności higieniczne, bytowe, proste czynności sanitarne, między innymi: obsługa respiratora, ssaka, cewnikowanie przerywane i inne.
    6. Rzecz nie w tym jakie czynności, ale jaki cel jest poprzez nie realizowany. Jeśli jest to wypełnianie zadań zgodnie z wolą i oczekiwaniem osoby z niepełnosprawnością, w celu zwiększenia jej niezależności – to jest to usługa asystencka – a nie opiekuńcza w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej.
  2. Organizacja usługi:
    1. Korzyść wynikająca ze współpracy z jednym stałym asystentem / kilkoma stałymi asystentami jest bezsprzeczna (nie trzeba każdemu od nowa tłumaczyć, co i jak należy zrobić), ale ostateczna decyzja o tym, czy w takiej formule realizować usługę, powinna zależeć od woli osoby z niepełnosprawnością.
    2. Zasadność nielimitowania wsparcia asystenckiego, ustalenia co do liczby godzin wspólne na podstawie rzeczywistych potrzeb osoby z niepełnosprawnością dokonywane przez operatora usługi i/lub asystenta (w zależności, czy jest operator, czy osoba z niepełnosprawnością sama zatrudnia asystenta).
    3. Finansowanie z poziomu budżetu centralnego – zadanie zlecone samorządom – słusznym kierunkiem.
    4. Forma finansowania – najlepiej połączenie dwóch opcji:
  • Wsparcie systemowe przez gminę lub poprzez zlecenie realizacji usługi przez gminę jakiemuś operatorowi zewnętrznemu (NGO
    – organizacji pozarządowej, na przykład Centrum Niezależnego Życia lub prywatny wykonawca, rodzina), to szczególnie ważne dla tych, którzy nie będą umieli sami znaleźć i zatrudnić asystenta, kontrakt trójstronny; osoba z niepełnosprawnością – Asystent Osobisty Osoby Niepełnosprawnej – operator.
  • Bon lub świadczenie pieniężne dla osób z niepełnosprawnością na zakup niezbędnych usług wspierających samodzielność (ważne by procedura była prosta, coś na wzór „500+”) – w tej opcji tak samo jak powyżej to osoba z niepełnosprawnością zatrudnia asystenta; potrzebną pomoc przy rozliczaniu bonu, świadczenia powinien świadczyć koordynator – operator
    1. Usługa asystencka z zasady powinna być bezpłatna – bo jest zgodne z Konwencją i standardowymi zasadami wyrównywania szans. Wprowadzenie opłaty za wyrównywanie szans obciążającej osoby z niepełnosprawnościami oznaczałoby wprowadzenie rodzaju podatku od niepełnosprawności nałożonego na osoby z niepełnosprawnościami! Tego typu rozwiązanie byłoby sprzeczne z podstawowymi standardami międzynarodowymi. Pojawiły się też głosy, że jeśli odpłatność, to symboliczna jako forma zagwarantowania bardziej odpowiedzialnego podejścia do korzystania z usługi (ale ma to sens jedynie w przypadku usługi organizowanej systemowo, w przypadku bonu nie ma możliwości zastosowania).
    2. Pojawił się głos o potencjalnej możliwości przeformułowania zasiłku pielęgnacyjnego (zwiększyć i wtedy przekierować na zakup usług społecznych niezbędnych osobom z niepełnosprawnościami). Nie ma to jednak zastosowania w obecnej konfiguracji usług opiekuńczych, które nie są zgodne z Konwencją o prawach osób z niepełnosprawnościami (zgodnie z informacjami z Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej prace nad dostosowaniem ustawy o pomocy społecznej do wymogów Konwencji trwają).
    3. Bezzasadne jest stosowanie kryterium dochodowego przy przydziale wsparcia asystenckiego.
    4. Szkolenia dla potencjalnej kadry asystenckiej powinni przeprowadzać operatorzy usług i/lub wykonawcy (na przykład organizacje pozarządowe) oraz same osoby z niepełnosprawnościami. Właściwe jest dawanie na starcie bazowej wiedzy potencjalnym asystentom: mogą być to krótkie modułowe szkolenia adekwatne do planowanego profilu pracy asystenta, ale niezbędne jest ich uzupełnianie przez osoby z niepełnosprawnościami kontraktujące usługi, które dokładnie przygotują asystenta do wykonywania zadań, w tym specyfiki zależnej od czynników indywidualnych i potrzeb osoby z niepełnosprawnością.
    5. Ponieważ zakres zadań będzie indywidualnie dopasowany do potrzeb osoby z niepełnosprawnością w trakcie szkolenia i ustalenia zakresu obowiązków w kontrakcie – to nie jest niezbędne tworzenie określonego szczegółowego standardu pracy asystenta, ale konieczny jest kodeks etyczny i kontrakt pomiędzy asystentem i osobą z niepełnosprawnością.
    6. Czy wymóg niekaralności niezbędny – bez rozstrzygnięcia (były głosy i za, i przeciw).
  1. Umocowanie w systemie prawnym:
    1. Ustawa wdrażająca: jedną z wiodących propozycji było wpisanie usług asystenckich w program i ustawę „Za życiem” – z propozycją umiejscowienia jako części programu, odrębnie zatytułowanej „Za Niezależnym życiem”; takie rozwiązanie pozwoli wyjść z systemu pomocy społecznej I zapewni należyte skonfigurowanie usługi. Zgodnie ze standardami, to osoba z niepełnosprawnością ma decydować o tym; kto, gdzie, kiedy i jak udziela jej wsparcia w postaci asystencji osobistej i ma dysponować środkami finansowymi na ten cel. Nie może też ponosić dodatkowych kosztów z powodu udzielenia takiego wsparcia.
    2. Alternatywna propozycja utworzenia Narodowego Programu Niezależnego Życia.
    3. Ustawa docelowa: Ostatecznie nie ustalono, jaka ma być ustawa docelowa, w której mają zostać zawarte usługi asystenckie.
Przerwa regeneracyjna

W Polsce nadal brak form organizacji usług skoncentrowanych na realizacji praw opiekunów faktycznych osób z niepełnosprawnościami, to jest do tak zwanej respite care – przerwy regeneracyjnej / opieki wytchnieniowej / krótkiej przerwy[1] (art. 19 i 28 Konwencji o prawach osób z niepełnosprawnościami), zapewniającej im zdolność do sprawnego funkcjonowania w długim okresie i realizacji różnorodnych ról.

Celem usługi przerwy regeneracyjnej jest zapewnienie opiekunom faktycznym wsparcia ze względu na obciążenia wynikające z opieki nad osobą zależną, a tym samym możliwości regeneracji niezbędnej ze względu na obowiązki wynikające z intensywnej opieki.

Opiekunom faktycznym usługa przerwy regeneracyjnej stwarza możliwość realizacji potrzeb związanych z funkcjonowaniem w rolach zawodowych, społecznych i z samorealizacją. Jednocześnie osobom z niepełnosprawnościami w każdym wieku oferują możliwość pełniejszego rozwoju we własnym środowisku lokalnym lub poza nim w zależności od wariantu usług.

Usługi tego typu:

  • zapobiegają wypaleniu opiekunów,
  • wzmacniają deinstytucjonalizację wsparcia,
  • umożliwiają funkcjonowanie osobom z niepełnosprawnościami w środowisku lokalnym.

Założenia:

  1. Zapewnienie możliwości różnorodności form świadczenia usługi (całodobowa połączona z noclegiem, kilkugodzinna, weekendowa, w wyspecjalizowanej placówce, w miejscu zamieszkania).
  2. Zapewnienie trwałości dostępu do usługi dla klientów (3-5 letnie kontrakty).
  3. Indywidualizacja usługi – określenie zakresu wsparcia na podstawie diagnozy potrzeb systemu rodzinnego, w tym oceny funkcjonowania osób z niepełnosprawnościami.
  4. Montaż finansowy środków publicznych (na przykład samorządowych, administracji centralnej), w tym z uwzględnieniem częściowej odpłatności ze strony klientów.
  5. Możliwość świadczenia wsparcia przez personel wybrany na podstawie profilu kompetencyjnego.
  6. Zapewnienie wsparcia personelowi świadczącemu usługi (to jest poprzez superwizje, szkolenia).
  7. Zapewnienie możliwości montażu usług – integrowanie usług w ramach pakietu wsparcia.
  8. Dostęp do usługi zdeterminowany długotrwałym obciążeniem opiekuna sprawowaniem opieki nad osobą zależną (niezależnie od dochodu).
  9. Pozostawienie samorządowi swobody określenia form organizacji usługi przy jednoczesnej obligatoryjności usługi.

 

Mieszkalnictwo

W toku dyskusji uczestniczki i uczestnicy podgrupy zaakceptowali bez uwag większość zapisów z Założeń w zakresie mieszkalnictwa – omówione zostały obszary: dostępne mieszkania, mieszkania wspomagane, domy pomocy społecznej, zakłady opiekuńczo-lecznicze oraz sposoby wdrażania propozycji z Założeń.

Poniżej spisane kwestie do których były propozycje zmian lub dodania nowych elementów:

  1. Dostępne mieszkania:
    1. Potencjalnie: dookreślenie ustawowe liczby m2 przypadających na osobę z niepełnosprawnością .
    2. Propozycja zwrócenia szczególnej uwagi na kwestię niedostępności tak zwanego „wysokiego parteru” (często niezauważaną), w tym także pod kątem możliwości ewakuacji z budynku.
    3. Propozycja dodatkowej uwagi odnośnie do dostępności tak zwanej małej architektury związanej z mieszkaniami, na przykład śmietników.
    4. Proponowane zwiększenie obowiązkowego procentu mieszkań wspomaganych tworzonych w ramach rewitalizacji do minimum 5%, jeśli dotyczyłoby to jedynie osób z niepełnosprawnościami; do minimum 10% – jeśli dotyczyłoby także innych grup, między innymi seniorów.
  2. Mieszkania wspomagane
    1. Pkt 9d Założeń – propozycja wykreślenia określenia „najbliższej okolicy” z limitu 12 osób w ramach mieszkań wspomaganych jako mało precyzyjny i mogący być interpretowany jako na przykład osiedle lub dzielnica. Proponowany zapis:
      Limit do 12 osób we wszystkich mieszkaniach wspomaganych w tym samym budynku, kompleksie budynków, bezpośrednim otoczeniu. Okres przejściowy dla istniejących mieszkań: 5 lat.
    2. Propozycja: jeśli mają istnieć także inne formy mieszkań (na przykład wspólnoty wspomagane), to nie mogą mieć charakteru segregacyjnego (zakaz gettoizacji) i w związku z tym muszą one trzymać się limitu 6 osób w mieszkaniu oraz 12 osób w tym samym budynku, kompleksie budynków, bezpośrednim otoczeniu (pkt. 9c i 9d Założeń).
    3. Propozycja, aby tworząc mieszkania wspomagane, było trzeba sytuować je w różnych częściach miast/miejscowości z uwzględnieniem faktycznej liczby mieszkańców – zdecydowanie nie może być to, na przykład, na obrzeżach. Musi być jednak także spełniony warunek umieszczania mieszkań w miejscach z obecną i dostępną infrastrukturą (komunikacja publiczna, sklepy, przychodnia itp.).
    4. Propozycja podkreślenia w Założeniach, że nie ma dolnego limitu liczby mieszkańców w mieszkaniach wspomaganych, a zatem z 1 mieszkania może korzystać minimalnie 1 osoba, a maksymalnie 6 osób.
    5. Propozycja podkreślenia w Założeniach, że mieszkania wspomagane nie mogą mieć żadnego ograniczenia w zakresie przyjmowania osób wymagających całodobowego wsparcia (aktualnie takie ograniczenia są w przypadku mieszkań chronionych w art. 53 Ustawy o pomocy społecznej).
    6. Propozycja podkreślenia priorytetu: wśród osób mieszkających w mieszkaniach wspomaganych muszą zostać uwzględnione osoby wymagające najbardziej intensywnego wsparcia. Jest to grupa, która powinna mieć pewne pierwszeństwo w zakresie mieszkania i przenoszenia z instytucji do mieszkań wspomaganych, ze względu na to, że trzeba przeciwdziałać ryzyku „pozostawienia” tych osób w instytucjach, jak również, że będzie to koronny argument za możliwością przeniesienia z instytucji do mieszkań wspomaganych (lub innych form, na przykład dostępne mieszkanie wraz z usługą asystenta osoby z niepełnosprawnością) także osób potrzebujących mniej intensywnego wsparcia.
    7. Propozycja podkreślenia w Założeniach, że docelowo (przy rozwoju dostępnych mieszkań i usługi asystenta osoby z niepełnosprawnością
      – jako standardu wsparcia) mieszkania wspomagane powinny być formą wsparcia dedykowaną w znacznej mierze dla osób wymagających intensywnego wsparcia.
    8. Pkt 9g Założeń – propozycja, aby zwiększyć rządowe dofinansowanie do tworzenia mieszkań wspomaganych do 95% kosztów.
    9. Propozycja, aby dopisać udział środków rządowych w dofinansowaniu funkcjonowania mieszkań wspomaganych.
  3. Domy pomocy społecznej (DPS-y) i zakłady opiekuńczo-lecznicze (ZOL-e):
    1. Propozycja: nie należy wskazywać, że domy pomocy społecznej mają być dla osób wymagających najbardziej intensywnego wsparcia, bo tę grupę osób chcemy właśnie przenieść do wsparcia w społeczności lokalnej w pierwszej kolejności.
    2. Do uzgodnienia ze środowiskiem seniorów:
      1. Kwestia zakazu tworzenia nowych domów pomocy społecznej (obecnie prawie połowa mieszkańców domów pomocy społecznej ma powyżej 65 lat).
    3. Propozycja podkreślenia zapisów Założeń, aby do zakładów opiekuńczo-leczniczych nie były kierowane osoby, które nie wymagają wsparcia stricte medycznego/leczniczego. Nie można pozwolić, aby miejsce domów pomocy społecznej zajęły zakłady opiekuńczo‑lecznicze.
    4. Wątpliwość, czy należy bezwzględnie (bez wyjątków) zakazać tworzenia nowych zakładów opiekuńczo-leczniczych. Na pewno jednak należy uniemożliwić przejmowanie przez nich roli domów pomocy społecznej i wymusić wypełnianie przez zakłady opiekuńczo-lecznicze ich ustawowej roli (aktualnie funkcjonowanie zakładów opiekuńczo‑leczniczych jest bardziej korzystne finansowo dla samorządu niż funkcjonowanie domów pomocy społecznej).
    5. Propozycja, by wraz z wdrażaniem deinstytucjonalizacji zadbać o to, by osoby przebywające w instytucjach przed ich przeniesieniem miały realny dostęp do terapii – dotyczy to zwłaszcza dzieci z niepełnosprawnościami.
Psychiatria środowiskowa

W trakcie sesji jej uczestniczki i uczestniczy dyskutowali proponowane zapisy dotyczące ustawy o ochronie zdrowia psychicznego i pokrewnych pod kątem Założeń Nowego Systemu Wsparcia osób z niepełnosprawnościami.

Wprowadzono istotne zmiany, które uwzględniły konieczność wsparcia osób w kryzysach psychicznych: przede wszystkim uświadamianie sobie potrzeb własnych. Jest to kluczowe w realizacji potrzeb tych osób. Drugą propozycją zmiany jest wprowadzenie działań profilaktycznych i edukacyjnych (w tym przeciwdziałaniu dyskryminacji i stygmatyzacji) dla społeczności lokalnych, dla różnych grup. Pozwala to na bardziej efektywne wsparcie osób w kryzysach psychicznych w ich własnych społecznościach.

Oprócz potrzeby zmiany systemu leczenia i przejścia z leczenia instytucjonalnego do środowiskowego uczestniczki i uczestnicy wskazywali na potrzebę zmiany nastawienie otoczenia.


Sesja „Ku edukacji włączającej: bariery, możliwości, alternatywy?”

Prowadzący: dr Paweł Kubicki – Szkoła Główna Handlowa w Warszawie, Stowarzyszenie Nie-Grzeczne Dzieci, Agnieszka Niedźwiedzka – Fundacja Instytut Rozwoju Regionalnego, Stowarzyszenie Nie-Grzeczne Dzieci.

Podgrupy i moderatorzy podgrup:

  1. Szkolnictwo wyższe – dr Paweł Kubicki.
  2. Oświata – Agnieszka Niedźwiedzka.
Wnioski ogólne

Uczestniczki i uczestnicy poparli postulaty Założeń poza jedną propozycją dotyczącą szkolnictwa wyższego, przedstawioną poniżej.

Szkolnictwo wyższe
  1. Dotacja na zadania związane ze stwarzaniem studentom i doktorantom, będącym osobami niepełnosprawnymi warunków do pełnego udziału w procesie kształcenia.
    1. Głównym wątkiem dyskusji w podgrupie była ww. dotacja, która
      – zdaniem uczestników i uczestniczek – porządkuje system wsparcia na uczelniach i jest jego podstawowym elementem.
    2. Z dyskusji wynikło, że niektóre uczelnie nie wydawały całej dotacji, która po zakończeniu roku zamieniała się w środki własne uczelni. Niektóre szkoły wyższe w kolejnym roku wydawały środki na inwestycje związane ze studentami z niepełnosprawnościami, a niektóre na dowolne inne cele – zgodnie z zasadami dotyczącymi środków własnych. Wzbudziło to niepokój Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, które postanowiło uregulować tę kwestię na nowo w projektowanej ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.
    3. W projekcie nowej ustawy znalazł się wymóg, by w danym roku wydatkować 90% dotacji; inaczej niewydatkowane środki będą przepadały. Uczelnie chciałyby działać autonomicznie – wolałyby mieć wybór, ile środków wydadzą w danym roku finansowym (czyli by niewydatkowane środki nie przepadały, ale zwiększały pulę w kolejnym roku). W zamian gotowe są poddać się monitoringowi (sprawozdawczości) dotyczącemu wydatkowania dotacji, by potwierdzić, że wszystkie środki wydatkowane są wyłącznie na cele związane ze studentami z niepełnosprawnościami, choć niekoniecznie w roku przyznania środków.
    4. Projekt nowej ustawy zakłada poszerzenie adresatów dotacji ze studentów i doktorantów z niepełnosprawnościami na osoby z niepełnosprawnościami w ogóle. Spotkało się to z przychylnością, gdyż pozwoliłoby to na zapewnienie wsparcia między innymi słuchaczom studiów podyplomowych, na co dotacja dziś nie pozwala.
  2. Motywowanie nauczycieli akademickich do podnoszenie kwalifikacji w zakresie pracy ze studentem lub doktorantem z niepełnosprawnościami.
    1. To praktycznie jedyny nowy postulat.
    2. Padła propozycja, by w ramach oceny okresowej była możliwość wskazania wszelkich kursów czy dokonań związanych z obszarem niepełnosprawności. Stanowiłoby to motywację do podejmowania takich działań.
  3. Zaświadczenie lekarza specjalisty o braku przeciwwskazań medycznych do podjęcia studiów na kierunkach związanych z bezpieczeństwem (w tym kierunki chemiczne, pedagogiczne, związane z coachingiem, psychologią czy innymi pokrewnymi).
    1. Propozycję tę w Założeniach oznaczono jako taką, która może budzić kontrowersje i wymaga szczególnej uwagi podczas konsultacji.
    2. I faktycznie wzbudziła wiele kontrowersji w trakcie dyskusji.
    3. Stwierdzono, że inna sytuacja dotyczy kierunków, których ukończenie daje prawo wykonania zawodu, a inna takich, które takich uprawnień nie dają. Przykładowo podjęcie studiów na kierunku psychologicznym nie oznacza, że ktoś będzie psychologiem, motywacją może być chęć zdobycia wiedzy czy samorozwoju.
    4. Zastanawiano się, czy dobrym rozwiązaniem byłoby umożliwienie władzom uczelni, wydziału itp. określania dodatkowych wymagań, koniecznych badań i kierowania kandydatów na takie obowiązkowe badania.
    5. Zwrócono też uwagę, że już dziś badania medycyny pracy w praktyce niewiele dają, gdyż zdarza się, że są bardzo pobieżne, różni lekarze w analogicznych sytuacjach wydają inne decyzje, brakuje standardów (przynajmniej nie widać ich w praktyce).
    6. Przeważyła obawa, że takie uprawnienie mogłoby stanowić zbytnie ograniczenie w dostępie do kształcenia na poziomie wyższym, na przykład w przypadku braku wcześniejszych doświadczeń, braku wiedzy czy złej woli.
    7. Mimo tej obawy nie zdecydowano się na odrzucenie tego postulatu, ale pozostawiono go do dalszej dyskusji.
Oświata
  1. Edukacja włączająca. Uwagi ogólne.
    1. Kluczowa uwaga systemowa: edukacja włączająca oznacza wsparcie WSZYSTKICH dzieci, nie tylko tych z niepełnosprawnościami. Dobra szkoła włączająca jest wyczulona na potrzeby wszystkich uczniów i odpowiednio ich wspiera.
    2. System powinien być nastawiony na ciągłe wspieranie uczniów, a nie wyłącznie na działania interwencyjne.
    3. Edukacja włączająca powinna być nauczana (co najmniej podstawy) na każdym kierunku nauczycielskim.
  2. Wsparcie nauczycieli ze szkół ogólnodostępnych.
    1. Nauczycieli ze szkół ogólnodostępnych należy wspierać merytorycznie i to w większym stopniu niż obecnie. W szczególności, gdy do danej szkoły trafia pierwszy uczeń z niepełnosprawnością lub pierwszy „trudny” uczeń z niepełnosprawnością i standardowe procedury oraz sama dobra wola nie wystarczą.
  3. Kondycja i racja bytu oddziałów integracyjnych.
    1. Obecnie często do oddziałów integracyjnych trafiają wszystkie zdiagnozowane i niezdiagnozowane „trudne” dzieci. Utrudnia to lub uniemożliwia prawidłowe prowadzenie zajęć. Oczywiście, nie jest to regułą. Niemniej idea, że w takiej klasie jest do 5 uczniów z niepełnosprawnościami i 15 uczniów empatycznych, dobrych, wspierających itp., się nie sprawdza. Tym bardziej przy odpowiednim wsparciu szkół ogólnodostępnych taki szczebel pośredni traci rację bytu.
  4. System Informacji Oświatowej.
    1. W Systemie Informacji Oświatowej (SIO) nie ma pełnych informacji o niepełnosprawnościach sprzężonych. Nie wiadomo, jaka niepełnosprawność jest sprzężona z jaką.
    2. Zwrócono uwagę na relacje/przepływy/zasady przekazywania danych pomiędzy szkołą, poradnią i jednostką samorządu terytorialnego. Z jednej strony ochrona danych osobowych jest pożądana, z drugiej może się zdarzyć, że uczeń posiada orzeczenie o niepełnosprawności, nie zanosi go do szkoły, jest wspierana przez ośrodek pomocy społecznej (OPS), ma jakieś inne problemy, a szkoła nic nie wie. Temat można poszerzyć o podstawy takiej wielowymiarowej pomocy/wspierania ucznia z niepełnosprawnością i jego rodziny przez różne lokalne instytucje.
  5. Doradztwo zawodowe.
    1. Zgodzono się z koniecznością poprawy doradztwa zawodowego
    2. Przy tej okazji przedyskutowano kwestię kwalifikacji specjalistów pracujących z uczniem z niepełnosprawnością: kto, jakie, kiedy mieć powinien, co z indywidualnym wsparciem zatrudnianym na etacie niepedagogicznym i pedagogicznym itp.
  6. Dowóz dzieci z niepełnosprawnościami.
    1. Zwrócono uwagę na konieczność uregulowania kwestii dowozu, w tym definicji najbliższej placówki, ale też warunków dowozu, w tym opieki w jego trakcie, sposobu wyliczania kosztu przez rodzica.
    2. Wskazano na potrzebę wydania rozporządzenia w tym temacie.

 

Sesja „Rynek pracy”

Przygotowanie i prowadzenie: Agata Gawska – Fundacja Aktywizacja

Współprowadzący: Aneta Olkowska – Fundacja Aktywizacja, Dariusz Gosk
– Fundacja Aktywizacja, Dagmara Szota – Stowarzyszenie YAVA, Monika Zakrzewska – Polskie Stowarzyszenie na rzecz Osób z Niepełnosprawnością Intelektualną, Łukasz Broniszewski – Fundacja Stabilo, Rafał Skrzypczyk – Fundacja Aktywnej Rehabilitacji

Wsparcie merytoryczne panelu: Sieć Pozarządowych Instytucji Rynku Pracy

 

Sesja „Rynek pracy” zgromadziła największą liczbę uczestniczek i uczestników. Dyskutowaliśmy w 6 kilkunastoosobowych grupach. Tematy przewodnie dyskusji opierały się na postulatach przedstawionych w „Założeniach dla projektów ustaw dla Nowego Systemu Wsparcia osób z niepełnosprawnościami, wersja 2.0”.

 

Przedstawiono je poniżej:

  1. Zmiana definicji bezrobotnego w taki sposób, aby obejmowała niepracujących rencistów, a także możliwość pobierania zasiłku dla bezrobotnych bez względu na prawo do renty.
  2. Wprowadzenie premii dla warsztatów terapii zajęciowej (WTZ-ów) za wprowadzenie na rynek pracy uczestników WTZ-u przy jednoczesnym zachowaniu możliwości powrotu do WTZ-u do pół roku od podjęcia zatrudnienia oraz dodatkowym finansowym wsparciu WTZ-u w zakresie możliwości zatrudnienia specjalistów rynku pracy takich jak doradca zawodowy, pośrednik pracy.
  3. Likwidacja obecnego przywileju skróconego czasu pracy.
  4. Temat przekrojowy „Rola NGO (organizacji pozarządowych), rola PUP (powiatowych urzędów pracy)”.
  5. Wprowadzenie do ustawy instytucji asystenta (asystenta pracy) oraz wyprowadzenie do ustawy instytucji zatrudnienia wspomaganego (trenera pracy).
  6. Temat przekrojowy „rodzaj niepełnosprawności a miejsce pracy?”.

 

Przedstawione postulaty do zmian spotkały się z zainteresowaniem uczestniczek i uczestników. Podsumowanie dyskusji w grupach przedstawia się jak poniżej.Zmiana definicji bezrobotnego, prawo do zasiłku dla bezrobotnych

Zmiana definicji bezrobotnego w taki sposób, aby obejmowała niepracujących rencistów, a także możliwość pobierania zasiłku dla bezrobotnych bez względu na prawo do renty.

  1. Należy zmienić definicję bezrobotnego i umożliwić osobom z prawem do renty pobieranie zasiłku dla bezrobotnych po spełnieniu warunków określonych w ustawie jak określony czas pracy, po którym przysługuje prawo do zasiłku.
  2. Zmiana systemu rentowego tak, aby renta nie była powiązana z kwotą zarobków. Renta powinna być niezależnym od zarobków świadczeniem.
Wprowadzenie premii dla warsztatów terapii zajęciowej (WTZ-ów)

Wprowadzenie premii dla warsztatów terapii zajęciowej (WTZ-ów) za wprowadzenie na rynek pracy uczestników WTZ-u przy jednoczesnym zachowaniu możliwości powrotu do WTZ-u do pół roku od podjęcia zatrudnienia oraz dodatkowym finansowym wsparciu WTZ-u w zakresie możliwości zatrudnienia specjalistów rynku pracy takich jak doradca zawodowy, pośrednik pracy.

  1. Wprowadzenie premii dla warsztatów terapii zajęciowej (WTZ-ów).
  2. Realizacja akcji uświadamiających pracodawców i zachęcających do zatrudnienia uczestniczek i uczestników WTZ-ów.
  3. Możliwość powrotu do WTZ-u po nieudanej próbie podjęcia zatrudnienia do 6 miesięcy od podjęcia zatrudnienia.
  4. Finansowanie w WTZ-cie instrumentów wspierających wchodzenie uczestników i uczestników na rynek pracy jak: trener pracy, doradca zawodowy, pośrednik pracy.
Przywilej skróconego czasu pracy

Likwidacja obecnego przywileju skróconego czasu pracy.

  1. Temat wzbudził dyskusję, nie uzyskano konsensusu.
  2. Należy podejmować dyskusje o przywilejach, nie tylko skróconym czasie pracy, i uwzględniać w niej perspektywę zarówno osób z niepełnosprawnością, jak i pracodawców oraz współpracowników.

 

Rola NGO (organizacji pozarządowych), rola PUP (powiatowych urzędów pracy)

Temat przekrojowy „rola NGO (organizacji pozarządowych), rola PUP (powiatowych urzędów pracy)”.

  1. Współpraca międzysektorowa PUP‑NGO (powiatowe urzędy pracy
    – organizacje pozarządowe) powinna zostać zapisana jako obligatoryjna w ustawie o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.
  2. Współpraca PUP-NGO jest kluczowa dla kompleksowego wsparcia procesu aktywizacji zawodowej.
Asystent pracy i trener pracy

Wprowadzenie do ustawy instytucji asystenta (asystenta pracy) oraz wyprowadzenie do ustawy instytucji zatrudnienia wspomaganego (trenera pracy).

  1. Należy wprowadzić instytucje asystenta pracy oraz finansować to działanie jako stałe.
  2. Należy wprowadzić instytucję zatrudnienia wspomaganego (trenera pracy) oraz finansować to działanie jako stałe. Realizatorem powinny być NGO (organizacje pozarządowe) oraz MOPS/GOPS (Miejskie Ośrodki Pomocy Społecznej / Gminne Ośrodki Pomocy Społecznej) – tam, gdzie nie ma NGO (organizacji pozarządowej), która mogłaby świadczyć takie wsparcie.
Rodzaj niepełnosprawności a miejsce pracy?

Temat przekrojowy „rodzaj niepełnosprawności a miejsce pracy?”.

  1. Nie powinno być stanowisk pracy/zawodów dedykowanych osobom z niepełnosprawnościami.
  2. Każdy powinien móc pracować tam, gdzie chce, i móc niezależnie wybrać swoje miejsce pracy.
Dodatkowe ustalenia i postulaty

Oprócz tego poczyniono dodatkowe ustalenia ipostulaty:

  1. Kwestie przywilejów osób z niepełnosprawnościami dotyczące rynku pracy powinny znaleźć się w ustawie Kodeks Pracy.
  2. Doradztwo zawodowe powinno być realizowane już od szkoły podstawowej jako obligatoryjne tak, aby umożliwić osobie z niepełnosprawnością wybór ścieżki zawodowej zgodnej z predyspozycjami osobowymi, nie przez pryzmat niepełnosprawności.
  3. Należy informować osoby z niepełnosprawnościami o ich prawach i obowiązkach oraz rozważyć system informacji, który pozwalałby w jednym miejscu uzyskać kompleksowe wsparcie informacyjne w kwestiach związanych z rynkiem pracy.
  4. Należy promować wśród pracodawców ideę zatrudniania osób z niepełnosprawnościami.
  5. Należy podejmować działania świadomościowe skierowane do pracodawców, ale także do samych osób z niepełnosprawnościami.

 

Sesja „Dostępność”

Prowadzący: Jacek Zadrożny – Polski Związek Głuchych, Monika Szczygielska
– Fundacja Widzialni, Piotr Todys – Fundacja TUS, dr hab. inż. arch. Marek Wysocki – Politechnika Gdańska

Główne wątki
  1. Należy jeszcze więcej ludzi edukować, zarówno w głównym nurcie, jak i specjalistów stricte od dostępności. Brak specjalistów jest wąskim gardłem i trudno będzie znaleźć access officerów – pełnomocników ds. dostępności w instytucjach.
  2. Dostępność powinna być wdrażana już na etapie koncepcji projektu. Potem może być za późno, by to zrobić dobrze.
  3. Należy wprowadzić sankcje za łamanie przepisów o dostępności.
  4. Należy wdrożyć monitorowanie postępów dostępności.
  5. Organizacje pozarządowe i obywatele powinni mieć prawo do składania skarg na brak dostępności.
  6. Przepisy powinny być uporządkowane, a definicje i standardy jak najbardziej przejrzyste.
  7. Technologie asystujące powinny być projektowane w taki sposób, by mogły służyć wszystkim lub możliwie dużej grupie użytkowników.
Inne wątki poruszane w dyskusji
  1. Od czego należy zacząć rewolucję w dostępności? Od prawa, standardów? Proponowana kolejność: prawo, standardy, edukacja, nadzór, finansowanie.
  2. Model miasta przyjaznego wszystkim.
  3. Konieczność uporządkowania przepisów.
  4. Możliwość zaskarżenia przez organizację pozarządową niedostępnego projektu.
  5. Kogo należy edukować teraz? Edukacja w każdym momencie, w tym w ramach systemu oświaty.
  6. Konieczne działania w samorządzie: opracowanie strategii dostępności, powołanie access officera – pełnomocnika ds. dostępności, szukanie środków finansowych.
  7. Jednostki kultury mają takie same obowiązki, jak inne. Wymagać i edukować.
    Muzealnicy obecnie robią dobrą robotę i bardzo się starają.
  8. Obecnie trwają prace nad opracowaniem 6 standardów dostępności
    – w ramach funduszy europejskich.
  9. Pojawia się dyskryminacja już na początkowym etapie składania/oceniania wniosków o dofinansowanie.
  10. Sankcje i edukacja. Standardy nie wystarczą. Edukacja nie wystarcza. Teraz trzeba egzekwować.
  11. Specjalizowane studia dotyczące dostępności. W tym studia podyplomowe.
  12. Wątpliwość, czy należy certyfikować doradców ds. dostępności.
  13. Wąskim gardłem jest ograniczona liczba specjalistów.
  14. Propozycja obowiązku sprawdzania pod kątem dostępności wszystkich projektów powyżej pewnego budżetu (na przykład powyżej 2 mln złotych).
  15. Prowadzony jest obecnie monitoring samorządów i instytucji centralnych.
  16. Bardzo niska dostępność architektoniczna budynków samorządowych.
  17. Potrzebne jasne i czytelne definicje.

 

[1]   Istnieje kilka możliwych terminów dla wskazanej usługi: przerwa regeneracyjna, opieka wytchnieniowa, krótka przerwa. W zgodzie z treścią Założeń dla ułatwienia posługujemy się terminem „przerwa regeneracyjna”.