Artykuł 33 – Wdrażanie i monitorowanie na szczeblu krajowym

Listopad 20, 2014
Artykuł 33 – Wdrażanie i monitorowanie na szczeblu krajowym

Piotr Kowalski (Polski Związek Głuchych)

Tekst po Panelach eksperckich:

  1. Wdrażanie w Polsce postanowień zawartych w KPON należy rozpatrywać na bardzo wielu płaszczyznach i trudno wskazać generalną ocenę dotyczącą tego procesu. Można raczej mówić o wdrażaniu poszczególnych artykułów czy wręcz fragmentów rozwiązań wskazywanych w tych artykułach. Jako mechanizm koordynujący wdrażanie KPON wskazany został Minister Pracy i Polityki Społecznej a w jego imieniu Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych. Minister powołał też zespół ds. wykonywania postanowień Konwencji. W skład zespołu weszli przedstawiciele poszczególnych resortów i instytucji a na spotkania zespołu zapraszane są osoby z niepełnosprawnościami, przedstawiciele organizacji pozarządowych i inni zainteresowani. Spotkania zespołu są – w miarę potrzeb – tłumaczone na polski język migowy. Zespół pracuje wg ustalonego planu a także reaguje na zagadnienia pojawiające się na bieżąco. To co wpływa negatywnie na funkcjonowanie zespołu a szerzej na wdrażanie Konwencji to usytuowanie Pełnomocnika Rządu w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej, a nie w Kancelarii Premiera. Efektem tego jest postrzeganie spraw osób z niepełnosprawnością tylko na poziomie polityki społecznej. Oczywiście jest to szerszy problem ogólnej tendencji ujmowania poszczególnych zagadnień w perspektywie „resortowej”. A wdrażanie postanowień KPON zdecydowanie nie ma takiego charakteru i wymaga bardzo szerokiej współpracy zarówno na poziomie rządowym jak i samorządowym. W ogólnej ocenie należy stwierdzić, że główne założenia Konwencji nie są w Polsce wdrożone. Brakuje też – a przynajmniej nie jest znany publiczne – plan wdrażania postanowień Konwencji. Nie jest ona zoperacjonalizowana – brakuje powszechnie znanych wskaźników, „kamieni milowych” i planów operacyjnych. Wzmocnienie roli Pełnomocnika Rządu i tym samym nadanie wdrażaniu Konwencji większej wagi powinno stać się najważniejszym zadaniem Polski na kolejne lata.
  2. Rzecznik Praw Obywatelskich jest niezależnym organem monitorującym wdrażanie KPON. Należy podkreślić bardzo wysoki priorytet jaki prof. Irena Lipowicz nadaje w swoich działaniach sprawom dotyczącym wdrażania KPON i szerzej – poszanowaniu praw osób z niepełnosprawnościami. Rzecznik powołała Komisję Ekspertów ds. osób z niepełnosprawnościami, publikuje newsletter dotyczący wdrażania KPON, podejmuje szereg interwencji dotyczących poszczególnych artykułów (niestety skuteczność tych interwencji jest różna ale trudno dopatrywać się tu braku zaangażowania RPO), publikuje także szersze opracowania dotyczące KPON i jej poszczególnych artykułów.
  3. Największe braki we wdrażaniu Konwencji w Polsce mają miejsce na poziomie samorządów. O ile można zauważyć zmiany na poziomie ustawodawstwa i np. przy projektowaniu wdrażania funduszy europejskich w Polsce, to większość samorządów nie tylko nie wdraża świadomie postanowień Konwencji ale nawet nie zna tego aktu prawnego.
  4. Wdrażanie KPON w Polsce ma szansę przyspieszyć znacznie dzięki przyjęciu przez Rząd i Komisję Europejską Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój, w którym uwzględniony został priorytet inwestycyjny dotyczący wdrażania Konwencji. Chociaż sam dokument przyjęty został już po okresie sprawozdawczym, którego dotyczy raport to prace nad nim toczyły się w okresie raportowania. W prace te zaangażowane były organizacje pozarządowe działające na rzecz osób z niepełnosprawnościami. Szczególne uwzględnienie kwestii osób z niepełnosprawnościami w PO WER zostało uwzględnione z inicjatywy organizacji pozarządowych – w przyszłości będzie można uznać, że Konwencja została skutecznie wdrożona w Polsce jeśli inicjatywa właściwego ujmowania spraw osób z niepełnosprawnościami będzie leżała po stronie rządu i samorządów.
  5. Jako ilustracja na czym polega problem z wdrażaniem w Polsce postanowień KPON oraz jak bardzo niezbędna jest zmiana sposobu myślenia o zasadach określonych w Konwencji może służyć kwestia publikacji tekstu konwencji w formacie dostępnym. Akty prawne publikowane są m.in. w Internetowym Systemie Aktów Prawnych. Tekst Konwencji opublikowany jest tam w formacie uniemożliwiającym zapoznanie się z jej treścią. Zdaniem odpowiedzialnych za to instytucji nie istnieje prawna możliwość zmienienia tego stanu rzeczy. A wydaje się, że możliwość ta jest bardzo prosta i możliwa niemal od ręki. Należy tak zmienić przepisy, żeby wszystkie akty prawne publikować w dostępnych formatach. Ma to zagwarantować rozporządzenie o Krajowych Ramach Interoperacyjności, które wejdzie w życie w 2015 roku. Jednak nawet w tym dokumencie nie przewidziano żadnych sankcji za uniemożliwienie samym osobom niepełnosprawnym zapoznania się z treścią Konwencji w jej oficjalnej formie. Z drugiej strony RPO publikuje nie tylko dostępny tekst Konwencji ale także jej tłumaczenie na tekst łatwy do czytania przygotowane przez jedną z organizacji pozarządowych i film w polskim języku migowym zawierający omówienie podstawowych zasad wynikających z Konwencji. Co warte podkreślenia film ten został sfinansowany ze środków pochodzących z Europejskiego Funduszu Społecznego ale stało się to niejako „przy okazji” głównego celu wydatkowania tych środków. Okazuje się więc, że jest możliwe np. zapoznanie osób z różnymi niepełnosprawnościami z zasadami określonymi w KPON ale często brakuje właściwych działań po stronie władzy wykonawczej.
  6. W 2012 roku została zrealizowana kampania społeczna poświęcona ratyfikacji KPON. Kampania ta była realizowana przez organizację pozarządową i finansowana ze środków publicznych pochodzących z PFRON. Kampania z jednej strony posługiwała się nowoczesnymi środkami przekazu – „murale” i stała się przyczynkiem do publicznej dyskusji o prawach osób z niepełnosprawnościami ale z drugiej operowała jedynie wizerunkiem osób na wózkach inwalidzkich, a materiały wideo opracowane w kampanii pozbawione były napisów i tłumacza języka migowego.
  7. Zarówno Rząd jak i RPO prowadzili szerokie konsultacje sprawozdań z wdrażania KPON. Warto podkreślić, że RPO zlecił przetłumaczenie sprawozdania na polski język migowy żeby ułatwić zapoznanie się z nim osobom głuchym. Poza tym zorganizował szereg spotkań i konsultacje drogą elektroniczną. Na obecnym etapie trudno ocenić, które z uwag zostały w procesie konsultacji uwzględnione. W przypadku sprawozdania rządu należy stwierdzić, że większość uwag zgłoszonych w ramach konsultacji (przede wszystkim przez kilkunastu przedstawicieli NGO działających na rzecz osób niepełnosprawnych oraz równościowych) nie została uwzględniona w sprawozdaniu przekazanym do ONZ.

 

 

Tekst autorski:

Wdrażanie w Polsce postanowień zawartych w Konwencji należy rozpatrywać na bardzo wielu płaszczyznach i trudno wskazać generalną ocenę dotyczącą tego procesu. Można raczej mówić o wdrażaniu poszczególnych artykułów czy wręcz fragmentów rozwiązań wskazywanych w tych artykułach. Jako mechanizm koordynujący wdrażanie KPON wskazany został Minister Pracy i Polityki Społecznej a w jego imieniu Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych. Minister powołał też zespół ds. wykonywania postanowień Konwencji. W skład zespołu weszli przedstawiciele poszczególnych resortów i instytucji a na spotkania zespołu zapraszane są osoby z niepełnosprawnościami, przedstawiciele organizacji pozarządowych i inni zainteresowani. Spotkania zespołu są – w miarę potrzeb – tłumaczone na polski język migowy. Zespół pracuje wg ustalonego planu a także reaguje na zagadnienia pojawiające się na bieżąco. To co wpływa negatywnie na funkcjonowanie zespołu a szerzej na wdrażanie Konwencji to usytuowanie Pełnomocnika Rządu w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej a nie w Kancelarii Premiera. Efektem tego jest postrzeganie spraw osób z niepełnosprawnością tylko na poziomie polityki społecznej i zdrowia. Oczywiście jest to szerszy problem ogólnej tendencji ujmowania poszczególnych zagadnień w perspektywie resortowej. A wdrażanie postanowień Konwencji zdecydowanie nie ma takiego charakteru i wymaga bardzo szerokiej współpracy zarówno na poziomie rządowym jak i samorządowym.

Rzecznik Praw Obywatelskich jest niezależnym organem monitorującym wdrażanie Konwencji. Należy podkreślić bardzo wysoki priorytet jaki prof. Irena Lipowicz nadaje w swoich działaniach sprawom dotyczącym wdrażania Konwencji i szerzej – poszanowaniu praw osób z niepełnosprawnościami. Rzecznik powołała Komisję Ekspertów ds. osób z niepełnosprawnościami, publikuje newsletter dotyczący wdrażania Konwencji. Podejmuje szereg interwencji dotyczących poszczególnych artykułów. Skuteczność tych interwencji jest różna ale trudno dopatrywać się tu braku zaangażowania RPO. Publikuje także szersze opracowania dotyczące Konwencji i jej poszczególnych artykułów.

Wdrażanie Konwencji w Polsce ma szansę przyspieszyć znacznie dzięki przyjęciu przez Rząd i Komisję Europejską Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój, w którym uwzględniony został priorytet inwestycyjny dotyczący wdrażania Konwencji. Chociaż sam dokument przyjęty został już po okresie sprawozdawczym, którego dotyczy raport to prace nad nim toczyły się w okresie raportowania. W prace te zaangażowane były organizacje pozarządowe działające na rzecz osób z niepełnosprawnościami.

Jako ilustrację na czym polega problem z wdrażaniem w Polsce postanowień Konwencji oraz jak bardzo niezbędna jest zmiana sposobu myślenia o zasadach określonych w Konwencji może służyć kwestia publikacji tekstu konwencji w formacie dostępnym. Akty prawne publikowane są w Internetowym Dzienniku Ustaw. Tekst Konwencji opublikowany jest tam w sposób niedostępny. Zdaniem odpowiedzialnych za to instytucji nie istnieje prawna możliwość zmienienia tego stanu rzeczy. Ma to gwarantować rozporządzenie o Krajowych Ramach Interoperacyjności, które weszło w życie w maju 2012 roku. Jednak nawet w tym dokumencie nie przewidziano żadnych sankcji za uniemożliwienie samym osobom niepełnosprawnym zapoznania się z treścią Konwencji w jej oficjalnej formie. Z drugiej strony RPO publikuje nie tylko dostępny tekst Konwencji ale także jej tłumaczenie na tekst łatwy do czytania przygotowane przez jedną z organizacji pozarządowych i film w polskim języku migowym zawierający omówienie podstawowych zasad wynikających z Konwencji. Co warte podkreślenia film ten został sfinansowany ze środków pochodzących z Europejskiego Funduszu Społecznego ale stało się to niejako przy okazji głównego celu wydatkowania tych środków. Okazuje się więc, że jest możliwe np. zapoznanie osób z różnymi niepełnosprawnościami z zasadami określonymi w Konwencji ale często brakuje właściwych działań po stronie władzy wykonawczej.

W 2012 roku została zrealizowana kampania społeczna poświęcona ratyfikacji Konwencji. Kampania ta była realizowana przez organizację pozarządową i finansowana ze środków publicznych pochodzących z PFRON. Kampania z jednej strony posługiwała się nowoczesnymi środkami przekazu – „murale” i stała się przyczynkiem do publicznej dyskusji o prawach osób z niepełnosprawnościami ale z drugiej operowała jedynie wizerunkiem osób na wózkach inwalidzkich a materiały wideo opracowane w kampanii pozbawione były napisów, tłumacza języka migowego oraz audiodeskrypcji.

Zarówno Rząd jak i RPO prowadzili szerokie konsultacje sprawozdań z wdrażania KPON. Warto podkreślić, że RPO zlecił przetłumaczenie sprawozdania na polski język migowy żeby ułatwić zapoznanie się z nim osobom głuchym. Poza tym zorganizował szereg spotkań i konsultacje drogą elektroniczną. Na obecnym etapie trudno ocenić, które z uwag zostały w procesie konsultacji uwzględnione. W przypadku sprawozdania Rządu należy stwierdzić, że większość uwag zgłoszonych w ramach konsultacji przez kilkunastu przedstawicieli NGO działających na rzecz osób niepełnosprawnych oraz równościowych, nie została uwzględniona w sprawozdaniu przekazanym do ONZ.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*