Artykuł 7 – Niepełnosprawne dzieci

Listopad 20, 2014
Artykuł 7 – Niepełnosprawne dzieci

Paweł Kubicki (NIE-GRZECZNE DZIECI – Stowarzyszenie Pomocy Dzieciom z Ukrytymi Niepełnosprawnościami im. Hansa Aspergera)

Tekst po Panelach eksperckich:

Prawa dziecka zabezpieczone są w Konstytucji RP (art. 72), a podstawowym aktem prawnym w zakresie prawa rodzinnego, który konkretyzuje sformułowane w Konstytucji RP jest Kodeks rodzinny i opiekuńczy. W celu ochrony i realizacji praw dziecka został też powołany Rzecznik Praw Dziecka[1], który na poziomie deklaratywnym[2] otacza szczególną troską dzieci z niepełnosprawnością, jak i podejmuje szereg interwencji w tym zakresie[3]. Polska jest też stroną Konwencji Praw Dziecka[4], choć przy jej ratyfikowaniu zadeklarowała, że wykonania przez dziecko jego praw określonych w konwencji, w szczególności praw określonych w artykułach od 12 do 16 (odpowiadających art. 7 KPON), dokonuje się z poszanowaniem władzy rodzicielskiej, zgodnie z polskimi zwyczajami i tradycjami dotyczącymi miejsca dziecka w rodzinie i poza rodziną. Za istotny dokument wspierający ochronę praw dziecka należy także uznać ustawę o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie[5].

Sytuację dzieci z niepełnosprawnościami należy rozpatrywać w kontekście traktowania dzieci ogółem, bowiem podstawowe problemy dotyczące napotykanych barier i realizacji postanowień konwencyjnych w zakresie art. 7 w znacznym stopniu nie wynikają jedynie z niepełnosprawności. Niepełnosprawność jest czynnikiem wzmacniającym np. ograniczenia w swobodnym wyrażaniu poglądów, podmiotowe traktowanie osób niepełnoletnich. W praktyce podmiotowość ta jest w dużym stopniu zależna od wiedzy rodziców na temat specyfiki niepełnosprawności,obowiązującego prawa, ale też miejsca zamieszkania rodziny warunkującego np. dostępność do specjalistycznego wsparcia i odpowiedniej informacji.

Do właściwej oceny sytuacji dzieci z niepełnosprawnościami brakuje wielu danych statystycznych, które pokazywałyby informacje w podziale na dzieci pełnosprawne i z niepełnosprawnością, nie mówiąc o rozróżnieniu sytuacji chłopców i dziewczynek. Stąd wnioskowanie na ten temat ma charakter ograniczony i dotyczy wyłącznie niepełnosprawności potwierdzonej odpowiednim orzeczeniem (tzw. niepełnosprawność prawna) i możliwe jest głównie w odniesieniu do wybranych obszarów życia, np. edukacja czy zabezpieczenie społeczne opisywanych w ramach omówienia innych artykułów KPON.

Jednocześnie władze nie zawsze w swoich działaniach dotyczących dzieci z niepełnosprawnościami kierują się przede wszystkim najlepszym interesem dziecka. Wśród barier ograniczających realizację zaleceń KPON w zakresie art. 7należy zwrócić uwagę na:

  • Traktowanie dziecka, jako osoby wymagającej przede wszystkim opieki i niesamodzielnej. Co kumuluje się z wizerunkiem osoby z niepełnosprawnością, która w Polsce jest postrzegana z perspektywy jej ograniczeń (np. orzeczenie o niezdolności do pracy, czy procedura ubezwłasnowolnienia). Często prowadzi to do rozmawiania o dziecku i jego potrzebach wyłącznie z rodzicami, a nie bezpośrednio, bądź przy współudziale dziecka. W szczególności dotyczy to osób posługujących się alternatywnymi metodami komunikacji, Głuchych a także niepełnosprawnością intelektualną.
  • Utrudniony dostęp rodziców i opiekunów prawnych do informacji i właściwego wsparcia – także psychologicznego – od momentu wystąpienia ryzyka niepełnosprawności. To może w przypadku części rodziców spowodować prowadzenie – nie zawsze właściwie – terapii i leczenia dziecka na własną rękę oraz nadmiernego obciążenia rodziców opieką i terapią. Może także prowadzić do zaniedbań edukacyjno-rozwojowych, których nie da się już nadrobić na dalszych etapach życia dziecka.

Podsumowując, prawo polskie gwarantuje ochronę praw dziecka, jednak w praktyce przyjmuje się, że to rodzina jest głównym gwarantem i rzecznikiem praw dziecka, co może – w przypadku zaniedbań, ale też braku odpowiednich kompetencji ze strony rodziców – znacznie te prawa ograniczyć. Jednocześnie wszelkie ograniczenia dotykające wszystkie osoby z niepełnosprawnościami, np. w obszarze komunikowania się, czy dostępności mogą powodować tzw. podwójne wykluczenie, ze względu na niepełnoletność i niepełnosprawność, a tym samym spotęgować negatywne konsekwencje występowania barier środowiskowych.

[1]Patrz: http://brpd.gov.pl/

[2]Patrz: Sprawozdanie Rzecznika Praw Dziecka za 2013 r. s. 7

[3]Patrz: spis zagadnień poruszanych przez RPD w latach 2008-2011: http://brpd.gov.pl/sites/default/files/rpd_stare/wystapienia/uwagi_o_przestrzeganiu_praw_dzieci_niepelnosprawnych.pdf

[4]Patrz:http://brpd.gov.pl/konwencja-o-prawach-dziecka

[5]Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie (Dz.U. 2005 nr 180 poz. 1493)

 

Tekst autorski:

Sytuację dzieci z niepełnosprawnościami należy rozpatrywać w kontekście traktowania dzieci ogółem, bowiem podstawowe problemy dotyczące napotykanych barier, jak i realizacji postanowień konwencyjnych w zakresie art. 7 w znacznym stopniu nie wynikają bezpośrednio z niepełnosprawności. Należy jednak podkreślić, że niepełnosprawność może być czynnikiem wzmacniającym np. ograniczenia w swobodnym wyrażaniu poglądów, jak i podmiotowe traktowanie osób niepełnoletnich.

Prawa dziecka zabezpieczone są w Konstytucji RP (art. 72), a podstawowym aktem prawnym w zakresie prawa rodzinnego, który konkretyzuje sformułowane w Konstytucji RP jest Kodeks rodzinny i opiekuńczy. W celu ochrony i realizacji praw dziecka został też powołany Rzecznik Praw Dziecka[1], który na poziomie deklaratywnym[2] otacza szczególną troską dzieci z niepełnosprawnością, jak i podejmuje szereg interwencji w tym zakresie[3]. Polska jest też stroną Konwencji Praw Dziecka[4], choć przy jej ratyfikowaniu zadeklarowała, że wykonania przez dziecko jego praw określonych w konwencji, w szczególności praw określonych w artykułach od 12 do 16 (odpowiadających art. 7 KPON), dokonuje się z poszanowaniem władzy rodzicielskiej, zgodnie z polskimi zwyczajami i tradycjami dotyczącymi miejsca dziecka w rodzinie i poza rodziną. Za istotny dokument wspierający ochronę praw dziecka należy także uznać ustawę o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie[5]

Jednocześnie brakuje wielu danych statystycznych, które pokazują informacje w podziale na dzieci pełnosprawne i z niepełnosprawnością, nie mówiąc o rozróżnieniu sytuacji chłopców i dziewczynek. Stąd wnioskowanie na ten temat ma charakter ograniczony i dotyczy wyłącznie niepełnosprawności potwierdzonej odpowiednim orzeczeniem (tzw. niepełnosprawność prawna), jak i przede wszystkim w odniesieniu do wybranych obszarów życia, np. edukacja czy zabezpieczenie społeczne. Zatem nie odnosi się np. do poruszanej w art. 7 problematyki swobody wypowiedzi. Stąd poniższe uwagi należy traktować, jako zarysowanie problematyki i wstęp do dyskusji, a nie ostateczne wnioski. Wśród barier ograniczających realizację zaleceń KPON w tym zakresie proponuję zwrócić uwagę na:

  • wizerunek dziecka, jako wymagającej przede wszystkim opieki i niesamodzielnej, co kumuluje się z wizerunkiem osoby z niepełnosprawnością, która w Polsce jest postrzegana z perspektywy jej ograniczeń (np. orzeczenie o niezdolności do pracy, czy procedura ubezwłasnowolnienia), co może prowadzić do rozmawiania o dziecku i jego potrzebach wyłącznie z rodzicami, a nie bezpośrednio, bądź przy współudziale dziecka. W szczególności dotyczy to osób z niepełnosprawnością intelektualną, bądź Głuchych, gdzie występuje dodatkowa bariera językowa.
  • zwyczajowy prymat władzy rodzicielskiej nad podmiotowością dziecka, co może prowadzić do braku interwencji środowiskowej w sytuacjach kryzysowych, zwłaszcza w sytuacji przemocy domowej.
  • konsekwencje braku adekwatnego do potrzeb wsparcia, czy to w ramach wczesnego wsparcia dziecka od urodzenia do rozpoczęcia edukacji, indywidualizacji i dostosowania procesu nauczania do potrzeb osoby z niepełnosprawnością w ramach edukacji szkolnej, czy wsparcia rodziny w ramach systemu zabezpieczenia społecznego. Co może sprzyjać stopniowemu narastaniu procesów wykluczania społecznego i marginalizacji.

Podsumowując prawo polskie gwarantuje ochronę praw dziecka, jednak w praktyce przyjmuje się, że to rodzina jest głównym gwarantem, jak i rzecznikiem praw dziecka, co może – w przypadku zaniedbań ze strony rodziców – znacznie te prawa ograniczyć. Jednocześnie wszelkie ograniczenia dotykające wszystkie osoby z niepełnosprawnościami, np. w obszarze komunikowania się, czy dostępności mogą powodować tzw. podwójne wykluczenie, ze względu na niepełnoletność, jak i niepełnosprawność, a tym samym spotęgować negatywne konsekwencje występowania barier środowiskowych.

[1]Patrz: http://brpd.gov.pl/

[2]Patrz: Sprawozdanie Rzecznika Praw Dziecka za 2013 r. s. 7

[3]Patrz: spis zagadnień poruszanych przez RPD w latach 2008-2011: http://brpd.gov.pl/sites/default/files/rpd_stare/wystapienia/uwagi_o_przestrzeganiu_praw_dzieci_niepelnosprawnych.pdf

[4]Patrz:http://brpd.gov.pl/konwencja-o-prawach-dziecka

[5]Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie (Dz.U. 2005 nr 180 poz. 1493)

2 comments on “Artykuł 7 – Niepełnosprawne dzieci
  1. Spotkanie konsultacyjne Warszawa napisał(a):

    Brak rozwiązań systemowych wspierających rodziców po urodzeniu dziecka niepełnosprawnego lub po uzyskaniu diagnozy! (Brak kładący się cieniem często na wiele lat funkcjonowania rodziny)

  2. Beata Tomecka-Nabiałczyk napisał(a):

    Funkcjonowanie systemu wsparcia opiekunów dzieci z niepełnosprawnością generuje patologie. W obliczu bezrobocia rodzice dzieci z niepełnosprawnościami często generują budowanie przeświadczenia o ciężkiej niepełnosprawności swojego dziecka, by móc pobierać te świadczenia (zasiłki, dodatki do zasiłków, świadczenia dla opiekunów). Często generują niesamodzielność dzieciaków (często to widzimy w przypadku studentów). Orzecznictwo o niepełnosprawności do 16 r. ż. i wydawanie orzeczeń o niepełnosprawności przed 16 r. ż (świadczenie przysługuje na podstawie zaświadczenia lekarskiego) i po 16 r. ż. (zasiłki są wypłacane przy orzeczeniach o znacznym stopniu niepełnosprawności, a otrzymanie takiego jest bardzo trudne. Rodzice zostają pozbawieni świadczeń, a ich sytuacja na rynku pracy jest bardzo trudna).

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*