Artykuł 25 – Zdrowie

Listopad 20, 2014
Artykuł 25 – Zdrowie

Jacek Zadrożny (Fundacja Vis Maior)

Tekst po Panelach eksperckich:

Opieka medyczna w Polsce realizowana jest ze środków i na zlecenie Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ). Powszechnym ubezpieczeniem zdrowotnym objęci są praktycznie wszyscy obywatele, chociaż są osoby, które ze względów losowych nie są objęte systemem. Z tego punktu widzenia osoby z niepełnosprawnością są traktowane na równi z innymi osobami. Podstawowy dostęp do bezpłatnej opieki medycznej jest zapewniany przez jednostki podstawowej opieki zdrowotnej, które podpisują kontrakty z NFZ. Jednym z kryteriów oceny oferty zawarcia kontraktu jest „brak barier dla osób niepełnosprawnych”.[1] Nie jest to kryterium wymagane bezwzględnie, chociaż w praktyce większość placówek opieki zdrowotnej spełnia podstawowe wymagania dostępności architektonicznej. Trzeba podkreślić, że w zasadzie tylko architektonicznej, ponieważ nie dotyczy to dostępności sprzętu medycznego oraz informacji.

Jednostki opieki zdrowotnej rzadko posiadają sprzęt diagnostyczny umożliwiający korzystanie z niego osobom poruszającym się na wózkach inwalidzkich. Niemal nigdzie nie ma możliwości skorzystania z komunikacji w języku migowym, co zmusza do korzystania przez osoby niesłyszące z pomocy znajomych lub rodziny. To nie zapewnia zachowania tajemnicy lekarskiej. W 2014 roku z jednego z gabinetów lekarskich została wyrzucona osoba niewidoma z psem przewodnikiem, a decyzję lekarza poparł Okręgowy Sąd Lekarski w Krakowie. Oznacza to, że pomimo formalnie równego dostępu do usług medycznych, ich dostępność praktyczna pozostawia wiele do życzenia.

Należy także nadmienić, że generalnie dostęp do opieki medycznej w Polsce budzi poważne zastrzeżenia. O ile podstawowa opieka jest zapewniona, to usługi specjalistyczne wymagają często wielomiesięcznego wyczekiwania, a świadczenia są często niewystarczające. Zbyt długi okres oczekiwania na część specjalistycznych świadczeń zdrowotnych oraz brak integracji z procesem wczesnej rehabilitacji leczniczej i społecznej jest przyczyną powstawania trwałej niepełnosprawności. Korzystaniu z usług opieki zdrowotnej nie sprzyja także anachroniczna organizacja pracy placówek, wymagająca osobistego stawienia się w niej w celu umówienia wizyty. Nie wszędzie można umówić wizytę telefonicznie, a inne formy dostępne dla osób Głuchych są ogromnie rzadkie. Personel medyczny nie jest przygotowany na szczególne potrzeby pacjentów z niepełnosprawnościami, na przykład konieczność mniej standardowego podejścia do osób z niepełnosprawnością intelektualną.

Przepisy antydyskryminacyjne nie chronią osób z niepełnosprawnościami przed nierównym traktowaniem w obszarze opieki zdrowotnej. Artykuł 7 ustawy brzmi „Zakazuje się nierównego traktowania osób fizycznych ze względu na rasę, pochodzenie etniczne lub narodowość w zakresie opieki zdrowotnej oraz oświaty i szkolnictwa wyższego.”[2] Jest to katalog zawężający katalog cech objętych ochroną w stosunku do zapisanego w art. 1, gdzie niepełnosprawność została uwzględniona.

Zgodnie z przepisami – większość opakowań na leki zaopatrzonych jest w opisy w alfabecie Braille’a. Dostępna jest także informacja dźwiękowa zawierająca informacje z ulotek dla pacjentów. Nie ma natomiast niemal żadnych materiałów dotyczących profilaktyki zdrowotnej przygotowanych z uwzględnieniem potrzeb osób z niepełnosprawnościami. Nieliczne materiały wydawane są przez organizacje pozarządowe i to bardzo incydentalnie. Brakuje także programów profilaktyki zdrowotnej, w tym związanych z seksualnością, które obejmowałyby osoby z różnymi rodzajami niepełnosprawności.

Ministerstwo Zdrowia nie realizuje Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego i nie przeznaczyło środków na jego realizacje. Raport z realizacji NPOZP za 2013 rok przedłożony Radzie Ministrów w listopadzie 2014 wskazuje, że Ministerstwo Zdrowia nie realizowało aż 90% obszarów NPOZP a Narodowy Fundusz Zdrowia nie przewidział kontraktowania świadczeń przez Centra Zdrowia Psychicznego także w 2015 r. Niedofinansowanie to powoduje, że wciąż działają duże szpitale psychiatryczne, oddalone od miejsca zamieszkania, często z bardzo trudnymi warunkami bytowymi. Drugim ważnym skutkiem niedooszacowania są zaniedbania w diagnozowaniu i leczeniu chorób współistniejących. Osoby chorujące psychicznie są szczególnie narażone na schorzenia układu krążenia, metabolicznego, neurologiczne, stomatologiczne. Szpital psychiatryczny, podczas pobytu pacjenta nie zajmuje się somatycznymi dolegliwościami. Na katastrofalny stan ochrony zdrowia psychicznego w Polsce wskazuje także Rzecznik Praw Obywatelskich w opracowanym w maju 2014 r. raporcie pn. Ochrona zdrowia psychicznego w Polsce: wyzwania, plany, bariery, dobre praktyki. Największe zapóźnienie strukturalne notuje Polska w rozwoju psychiatrii środowiskowej. Szkodzi to zarówno dostępności jak i elastyczności opieki. Archaiczność modelu generuje też zbędne koszty; brak opieki środowiskowej wydłuża niepotrzebnie pobyt pacjentów w szpitalu psychiatrycznym. Polska ze wskaźnikiem hospitalizacji psychiatrycznej145 na 100 tys. mieszkańców jest tylko nieco powyżej średniej europejskiej, ale czas hospitalizacji wynosi ponad dwa miesiące i należy do najdłuższych w Europie. Brak realizacji Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego oznacza nie tylko lukę w lecznictwie, ale znacząco oddziałuje na stan praw człowieka w Polsce.

[1]Zarządzenie Nr 3/2014/DSOZ Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 23 stycznia 2014 r. w sprawie określenia kryteriów oceny ofert w postępowaniu w sprawie zawarcia umowy o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej

[2]Ustawa z dnia 3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania

 

Tekst autorski:

Opieka medyczna w Polsce realizowana jest ze środków i na zlecenie Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ). Powszechnym ubezpieczeniem zdrowotnym objęci są praktycznie wszyscy obywatele, zarówno pracujący, jak utrzymujący się ze świadczeń emerytalno-rentowych, bezrobotni oraz dzieci. Z tego punktu widzenia osoby z niepełnosprawnością są traktowane na równi z innymi osobami. Podstawowy dostęp do bezpłatnej opieki medycznej jest zapewniany przez jednostki podstawowej opieki zdrowotnej, które podpisują kontrakty z NFZ. Jednym z kryteriów oceny oferty zawarcia kontraktu jest „brak barier dla osób niepełnosprawnych”.[1] Nie jest to kryterium wymagane bezwzględnie, chociaż w praktyce większość placówek opieki zdrowotnej spełnia podstawowe wymagania dostępności architektonicznej. Trzeba podkreślić, że w zasadzie tylko architektonicznej, ponieważ nie dotyczy to dostępności sprzętu medycznego oraz informacji.

Jednostki opieki zdrowotnej rzadko posiadają sprzęt diagnostyczny umożliwiający korzystanie z niego osobom poruszającym się na wózkach inwalidzkich. Niemal nigdzie nie ma możliwości skorzystania z komunikacji w języku migowym, co zmusza do korzystania przez osoby niesłyszące z pomocy znajomych lub rodziny. To nie zapewnia zachowania tajemnicy. W 2014 roku z jednego z gabinetów lekarskich została wyrzucona osoba niewidoma z psem przewodnikiem, a decyzję lekarza poparł Okręgowy Sąd Lekarski w Krakowie. Oznacza to, że pomimo formalnie równego dostępu do usług medycznych, ich dostępność praktyczna pozostawia wiele do życzenia.

Należy także nadmienić, że generalnie dostęp do opieki medycznej w Polsce budzi poważne zastrzeżenia. O ile podstawowa opieka jest zapewniona, to usługi specjalistyczne wymagają często wielomiesięcznego wyczekiwania. W wypadku osób z niepełnosprawnościami jest to szczególnie uciążliwe. Korzystaniu z usług opieki zdrowotnej nie sprzyja także częstokroć anachroniczna organizacja pracy placówek, wymagająca osobistego stawienia się w niej w celu umówienia wizyty. Nie wszędzie można umówić wizytę telefonicznie, a rejestracja internetowa nie istnieje. Rejestracja telefoniczna nie jest wykonalna dla osób niesłyszących.

Przepisy antydyskryminacyjne nie chronią osób z niepełnosprawnościami przed nierównym traktowaniem w obszarze opieki zdrowotnej. Artykuł 7 ustawy brzmi „Zakazuje się nierównego traktowania osób fizycznych ze względu na rasę, pochodzenie etniczne lub narodowość w zakresie opieki zdrowotnej oraz oświaty i szkolnictwa wyższego.”[2] Jest to katalog zawężający katalog cech objętych ochroną w stosunku do zapisanego w art. 1, gdzie niepełnosprawność została uwzględniona.

Zgodnie z przepisami – większość opakowań na leki zaopatrzonych jest w opisy w alfabecie brajla. Dostępna jest także informacja dźwiękowa zawierająca informacje z ulotek dla pacjentów. Nie ma natomiast niemal żadnych materiałów dotyczących profilaktyki zdrowotnej przygotowanych z uwzględnieniem potrzeb osób z niepełnosprawnościami. Nieliczne materiały wydawane są przez organizacje pozarządowe i to bardzo incydentalnie. Brakuje także programów profilaktyki zdrowotnej, w tym związanych z seksualnością, które obejmowałyby osoby z różnymi rodzajami niepełnosprawności.

Ministerstwo Zdrowia nie realizuje Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego i nie przeznaczyło środków na jego realizacje. Raport z realizacji NPOZP za 2013 rok przedłożony Radzie Ministrów w listopadzie 2014 wskazuje, że Ministerstwo Zdrowia nie realizowało aż 90% obszarów NPOZP a Narodowy Fundusz Zdrowia nie przewidział kontraktowania świadczeń przez Centra Zdrowia Psychicznego także w 2015 r. Niedofinansowanie to powoduje, że wciąż działają duże szpitale psychiatryczne, oddalone od miejsca zamieszkania , często z bardzo trudnymi warunkami bytowymi. Drugim ważnym skutkiem niedoszacowania są zaniedbania w diagnozowaniu i leczeniu chorób współistniejących. Osoby chorujące psychicznie są szczególnie narażone na schorzenia układu krążenia, metabolicznego, neurologiczne, stomatologiczne. Szpital psychiatryczny, podczas pobytu pacjenta nie zajmuje się somatycznymi dolegliwościami.

[1]Zarządzenie Nr 3/2014/DSOZ Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 23 stycznia 2014 r. w sprawie określenia kryteriów oceny ofert w postępowaniu w sprawie zawarcia umowy o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej

[2]Ustawa z dnia 3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania

11 comments on “Artykuł 25 – Zdrowie
  1. W Poslce od wielu lat zauważamy nierówne traktowanie w obszarze finansowym przez Ministerstwo Zdrowia i Narodowy Fundusz Zdrowia medycyny somatycznej i psychiatrii. Leczenie psychiatryczne i niewystarczajacy dostep do leczenia i wsparcia środowiskowego obnażają coraz wieksze dysproporcje w standardzie leczenia, poczynając od warunkow w szpitalach psychiatrycznych, po niefinansowanie podczas pobytu psychiatruycznego leczenia i diagnostyki chorob współistniejących. NFZ nie zwiększa środków na opiekę psychatryczną, leczenie psychiatryczne jest niedofinansowane, co powoduje, że dyrektorzy szpitali nie tworzą oddzialów psychiatrycznych przy szpitalach ogólnych. Niedofinansowanie to powoduje, że wciąż dzialaja duże szpitale psychiatryczne, oddalone od miejsca zamieszkania , często z bardzo trudnymi warunkami bytowymi, w oddaleniu od rodziny, ze standardem coraz bardziej odstającym od standardu dla chorob somatycznych.

    Drugim ważnym skutkiem niedoszacowania są zaniedbania w diagnozowaniu i leczeniu chorób współistniejących, a osoby chorujące psychicznie są szczególnie narażone na schorzenia ukladu krażenia, metabolicznego, neurologiczne, stomatologiczne. Szpital psychiatryczny podczas pobytu pacjenta w szpitalu nie zajmie się somatycznymi dolegliwościami, a sam pacjent często nie potrafi się sobą zająć.

    Ministerstwo Zdrowia nie realizuje Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego i nie przeznaczyło żadnych środków na jego realizacje (raport z realizacji NPOZP za 2013 rok przedłożony Radzie Ministrów w listopadzie 2014 wskazuje, że Ministerstwo Zdrowia nie realizowało aż 90% obszarów NPOZP ) a Narodowy Fundusz Zdrowia nie przewidział kontraktowania świadczeń przez Centra Zdrowia Psychicznego także w 2015 r.

  2. Jacek Zadrożny napisał(a):

    Bardzo dziękuję za ten komentarz. Troszkę przeredaguję i dołączę do projektu sprawozdania.

  3. Niedostępność do bezpłatnych świadczeń zdrowotnych z barku ubezpieczenia.

    Od wielu lat istnieje luka prawna, która dotyka najbardziej osoby schorowane, niepełnosprawne, w tym chorujące psychicznie i rodziny osób chorujących psychicznie. Osoby chorujące psychicznie nie mają ubezpieczenia zdrowotnego i nie mogą korzystać z publicznej opieki zdrowotnej.

    Kogo to może dotyczyć:
    Osoby chorujące psychicznie, które zostały przez komisję orzeczniczą ZUS orzeczone jako niezdolne do pracy, bez prawa do świadczenia rentowego.
    (są to np. osoby które zachorowały po 16 r.ż., choroba nie rozpoczeła się w trakcie nauki i nie przepracowały w swoim życiu co najmniej 5 lat.)
    A jednocześnie nie spełniają kryterium pomocy społecznej, gdyż zamieszkując z rodzicami i pozostając na utrzymaniu rodziców (wspólne gospodarstwo domowe) przekraczają kryterium dochodowe na 1 osobę w rodzinie – 456 zł.
    W sytuacji, gdy taka osoba trafi do szpitala psychiatrycznego, z ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, za leczenie zapłaci bezpośrednio budżet państwa (szpital wysyła wniosek do ministerstwa Zdrowia ) NFZ nie płaci za takiego chorego.
    Ale taka osoba, nie może bezpłatnie skorzystać z innego leczenia somatycznego ani ambulatoryjnego ani stacjonarnego. Jeżeli trafi nagle do szpitala np. z powodu cukrzycy, zawału, wypadku, NFZ będzie ściągał od takiej osoby należność za leczenie.

    Jest to niezgodne z podstawowymi zasadami zabezpieczenia społecznego i dostępem do usług publicznych. Łamie co najmniej kilka artykułów Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych. Łamie atrykuł 19, Artykuł 25.

    Liczba takich osób w Polsce, pozbawionych dostępu do bezpłatnego leczenia jest bardzo wysoka.

  4. Jacek Zadrożny napisał(a):

    Czy jest Pani w stanie podać tą bardzo wysoką liczbę oraz źródło potwierdzające. Analizując przepisy nie dostrzegam tej luki, ponieważ ubezpieczenie zdrowotne można uzyskać poprzez zarejestrowanie się w powiatowym urzędzie pracy, który może także wypłacać zasiłek dla bezrobotnych. Zdaję sobie sprawę, że to wymaga inicjatywy ze strony osoby chorej psychicznie lub jej rodziny, ale trudno w tej sytuacji stwierdzić, że taka osoba nie może mieć ubezpieczenia. Ona może go nie mieć, ponieważ nie dokonała czynności administracyjnej, czyli rejestracji w PUP. Moja wiedza może być niekompletna, więc proszę o dalsze szczegóły. O istnieniu osób nie posiadających ubezpieczenia napisałem w pierwszym akapicie, którego kształt ewoluował po panelach eksperckich.

  5. Aleksander Waszkielewicz napisał(a):

    Podczas paneli eksperckich dr Wojciech Skiba wspomniał, że jeśli poza ubezpieczeń (które wymaga dokonania czynności administracyjnej) pozostaje, dajmy na to, 0,5% populacji, to koszt budowy i utrzymania systemu, który będzie weryfikował prawo skorzystania ze świadczeń zdrowotnych z ubezpieczenia, może być większy niż realizacja świadczeń dla tej grupy osób.

  6. Agnieszka Lewonowska-Banach napisał(a):

    To prawda, że takie ubezpieczenie można uzyskać dokonując rejestracji w PUP, jednak nie może tego dokonać rodzina, ani inna osoba za osobę chorującą psychicznie, a ta zazwyczaj nie jest w stanie sama podjąć współpracy, choćby z nieadekwatności oceny sytuacji, trudności w samodzielnym zadbaniu o swoje sprawy. Skutkiem tego to rodzina ostatecznie ponosi konsekwencje całościowego utrzymania osoby dorosłej chorującej psychicznie. Aby sprawdzić skalę zjawiska chcemy wystąpić do Ministerstwa Zdrowia o podanie w trybie dostępu do informacji publicznej liczby zgłoszonych w ten sposób przez szpitale hospitalizacji psychiatrycznych do zrefundowania bezpośrednio z budżetu państwa. Z podziałem na poszczególne województwa, szpitale psychiatryczne, kwotę wnioskowaną i liczbę osób.

  7. Spotkanie konsultacyjne Warszawa napisał(a):

    Brak miejsc, lekarzy (lekarze nie są przygotowani) do leczenia pacjentów, którzy nie współpracują z lekarzem jak przeciętni pacjenci. Brak jasnych procedur do włączenia opiekuna (faktycznego lub prawnego) w proces leczenia np. umożliwienie pobytu w szpitalu razem z chorym niesamodzielnym – narażanie pacjentów „trudnych” na leczenie przemocą, pozbawianie diagnostyki, słaba opieka POZ i specjalistyczna

  8. Spotkanie konsultacyjne Warszawa napisał(a):

    Brak wsparcia dla chorych rodziców sprawujących ustawiczną opieką nad ON

  9. Spotkanie konsultacyjne Warszawa napisał(a):

    Brak przygotowania lekarzy do procedury leczenia dzieci niepełnosprawnych i rozmowy z opiekunem.

  10. Spotkanie konsultacyjne Kraków napisał(a):

    Luka prawna w ubezpieczeniu zdrowotnym. Osoby orzeczone przez ZUS bez prawa do świadczenia rentowego i jednocześnie nie spełniające kryterium pomocy społecznej ( 465 zł/ 1 os. w rodzinie, pozostali bez ubezpieczenia) nie mogą korzystać ze świadczeń ochrony zdrowia (szpital, ambulatorium) bezpłatnie.

  11. Agnieszka Lewonowska-Banach napisał(a):

    Skala problemu związanego z brakiem ubezpieczenia zdrowotnego jest dość duża, sprawdziliśmy to pytając Dyrekcję Szpitala Psychiatrycznego im. J. Babińskiego w Krakowie. Z uzyskanych danych statystycznych wynika że w 2012 r liczba osób nieubezpieczonych leczonych w tym szpitalu wyniosła 847 osób na 9147 ogółem leczonych, w 2013 r – 634 osoby nieubezpieczone na 9124 ogółem leczonych i w 2014 r. – 636 osób nieubezpieczonych na 9013 ogółem leczonych.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*