Artykuł 24 – Edukacja

Listopad 20, 2014
Artykuł 24 – Edukacja

Paweł Kubicki (NIE-GRZECZNE DZIECI – Stowarzyszenie Pomocy Dzieciom z Ukrytymi Niepełnosprawnościami im. Hansa Aspergera)

Tekst po Panelach eksperckich:

Artykuł 24 – Edukacja

Według danych GUS w roku szkolnym 2012/2013 w szkołach podstawowych uczyło się około 130 tys. uczniów z niepełnosprawnościami, a liczba studentów z niepełnosprawnościami wyniosła31,6 tys.[1] Należy podkreślić, że liczby te nie obejmują wszystkich osób definiowanych w KPON, jako osoby z niepełnosprawnościami, a dostępne statystyki różnią się w zależności od sposobu zdefiniowania niepełnosprawności. Jednocześnie na pełne wsparcie w ramach systemu oświaty mogą liczyć jedynie osoby z prawnie orzeczoną niepełnosprawnością.

Za sukces należy uznać fakt, że obecne przepisy polskiego prawa uznają prawo osób niepełnosprawnych do edukacji bez dyskryminacji i na zasadach równych szans, gwarantując prawnie włączający system kształcenia umożliwiający integrację na wszystkich poziomach edukacji i w kształceniu ustawicznym. Równość w dostępie do edukacji zapewnia Konstytucja RP (art. 70) oraz podstawowy akt prawny dotyczący edukacji, jakim jest w naszym kraju ustawa o systemie oświaty[2]. Odpowiednikiem ustawy o systemie oświaty w zakresie szkolnictwa wyższego jest Prawo o szkolnictwie wyższym[3], która w art. 13 wskazuje na konieczność stwarzania osobom niepełnosprawnym warunków do pełnego udziału w procesie kształcenia i w badaniach naukowych.

Jednocześnie doświadczenia zebrane przez organizacje społeczne[4], Rzecznika Praw Obywatelskich[5], wnioski pokontrolne Najwyższej Izby Kontroli[6], jak też wywiady zrealizowane w ramach jednego z projektów badawczych Instytutu Badań Edukacyjnych[7] wyraźnie wskazują, że prawo do edukacji włączającej wyprzedza praktykę. Uczniowie z niepełnosprawnościami wciąż napotykają na wiele barier związanych z realizacją swoich praw. Przede wszystkim w zakresie indywidualizacji wsparcia na poziomie konkretnej szkoły.

Jednym z dowodów są dostępne statystyki edukacyjne, które wskazują wyraźnie na istnienie procesu przechodzenia uczniów z edukacji włączającej do szkół specjalnych wraz z wiekiem. O ile na poziomie przedszkoli odsetek dzieci z niepełnosprawnością w szkołach specjalnych wynosi 23%, to w szkołach podstawowych 45%, gimnazjalnych 51%, a ponadgimnazjalnych 78% uczniów (System Informacji Oświatowej, dane za wrzesień 2013). Skala tego zjawiska wskazuje, że przynajmniej w części jest to spowodowane dyskryminacją uczniów z niepełnosprawnościami, jak i rozmijaniem się zasad prawa z praktyką.

Problemem jest także edukacja osób Głuchych, przede wszystkim w zakresie nauki PJM, jak i nauki dwujęzycznej. Na istotne bariery napotykają także wszystkie osoby wykorzystujące alternatywne formy komunikacji. W niewystarczającym zakresie zatrudnia się także nauczycieli z niepełnosprawnościami.Jednocześnie istnieją ograniczone możliwości wsparcia osób z niepełnosprawnościami na poziomie studiów wyższych trzeciego stopnia (doktorat), jak i w ramach kontynuacji kariery naukowej, np. strony internetowe obsługujące systemy grantowe nie spełniają wymagań WCAG 2.0.

 

Wśród kluczowych barier dla pełnego wdrożenia zasad Konwencji należy wskazać na:

  • brak akceptacji dla idei włączania uczniów z niepełnosprawnościami wśród części nauczycieli i rodziców dzieci pełnosprawnych,
  • brak odpowiednich kompetencji wśród części nauczycieli,
  • brak szeroko rozumianej infrastruktury (budynki, specjalistyczny sprzęt, pomoce dydaktyczne) dostosowanej do potrzeb uczniów z niepełnosprawnościami,
  • zasady finansowania edukacji niegwarantujące pokrycia kosztów wsparcia na poziomie danej szkoły, do której uczęszcza uczeń. Wynika to z naliczania środków z tytułu niepełnosprawności w postaci subwencji, a nie dotacji, tzn. dodatkowe pieniądze są naliczane na ucznia, ale trafiają nie do konkretnej szkoły, ale do organu prowadzącego, który ma swobodę ich wydatkowania,
  • brak rozwiązań (np. w postaci mediacji) pozwalających na szybkie rozwiązanie konfliktu szkolnego w przypadku jego wystąpienia.

Podsumowując prawo polskie umożliwia realizację zasad zawartych w art. 24, ale ich nie gwarantuje, jak i nie zapewnia odpowiedniego wsparcia w sytuacji wystąpienia sytuacji problemowych.

 

[1]http://www.niepelnosprawni.gov.pl/niepelnosprawnosc-w-liczbach-/edukacja

[2]Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.)

[3]Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2005 r. Nr 164, poz. 1365 ze zm.)

[4]Patrz np. strony dwóch projektów poświęconych wspieraniu rodziców dzieci z niepełnosprawnościami: www.wszystkojasne.waw.pl oraz www.pomocdlarodzicow.pl

[5]Biuletyn Rzecznika Praw Obywatelskich (2012). Równe szanse w dostępie do edukacji osób z niepełnosprawnościami. Analiza i zalecenia. Warszawa: BRPO

[6] „Kształcenie uczniów z niepełnosprawnościami o specjalnych potrzebach edukacyjnych” http://www.nik.gov.pl/plik/id,4585,vp,5892.pdf

[7]Włączający system edukacji i rynku pracy – rekomendacje dla polityki publicznej” – badanie realizowane przez Zespół Edukacji i Rynku Pracy. Szczegóły: https://wserp.ibe.edu.pl/

 

 

Tekst autorski:

Według danych GUS w roku szkolnym 2012/2013 w szkołach podstawowych uczyło się 59,1 tys. uczniów niepełnosprawnych, w gimnazjach – 50,0 tys., w szkołach zawodowych – 15,8 tys., w liceach profilowanych – 0,4 tys., a w liceach ogólnokształcących – 5,0 tys. Liczba niepełnosprawnych studentów w roku 2013 wynosiła 31,6 tys., z czego 2,1 tys. stanowili studenci niesłyszący i słabo słyszący, 2,7 tys. studenci niewidomi i słabo widzący, 8,5 tys. studenci z dysfunkcją narządu ruchu (chodzący) i 0,6 tys. studenci z dysfunkcją narządu ruchu (nie chodzący). Inne rodzaje niepełnosprawności miało 17,8 tys. studentów.[1] Należy też podkreślić, że obecnie nie są dostępne żadne dane pozwalające śledzić losy uczniów z niepełnosprawnościami, a ich liczba różni się w zależności od źródła, jak i sposobu zdefiniowania niepełnosprawności.

Za sukces należy uznać fakt, że obecne przepisy polskiego prawa uznają prawo osób niepełnosprawnych do edukacji bez dyskryminacji i na zasadach równych szans, zapewniając włączający system kształcenia umożliwiający integrację na wszystkich poziomach edukacji i w kształceniu ustawicznym. Równość w dostępie do edukacji gwarantuje Konstytucja RP (art. 70) oraz podstawowy akt prawny dotyczący edukacji, jakim jest w naszym kraju ustawa o systemie oświaty.[2] Zgodnie z art. 1: System oświaty zapewnia w szczególności: (…) możliwość pobierania nauki we wszystkich typach szkół przez dzieci i młodzież niepełnosprawną. Odpowiednikiem ustawy o systemie oświaty w zakresie szkolnictwa wyższego jest Prawo o szkolnictwie wyższym[3], która w art. 13 wskazuje na konieczność stwarzania osobom niepełnosprawnym warunków do pełnego udziału w procesie kształcenia i w badaniach naukowych.

Jednocześnie doświadczenia zebrane przez organizacje społeczne[4], Rzecznika Praw Obywatelskich[5], wnioski pokontrolne Najwyższej Izby Kontroli[6], jak też wywiady zrealizowane w ramach jednego z projektów badawczych Instytutu Badań Edukacyjnych[7] wyraźnie wskazują, że prawo do edukacji włączającej zdaje się wyprzedzać praktykę. Uczniowie z niepełnosprawnościami wciąż napotykają na wiele barier związanych z realizacją swoich praw. Dowodem na to są dostępne statystyki edukacyjne, które wskazują wyraźnie na istnienie procesu “wypadania” uczniów z edukacji włączającej i przechodzenie do szkół specjalnych wraz z wiekiem. O ile na poziomie przedszkoli odsetek dzieci w szkołach specjalnych wynosi 23%, to w szkołach podstawowych 45%, gimnazjalnych 51%, a ponadgimnazjalnych 78% uczniów (System Informacji Oświatowej, dane za wrzesień 2013). Należy podkreślić, że samo zjawisko przechodzenia z włączania do form bardziej specjalistycznych może być także powodowane czynnikami związanymi z pogłębianiem się niepełnosprawności, jak i ograniczeniami związanymi z indywidualnymi potrzebami uczniów, a tym samym nie należy go uznawać za negatywne z definicji. Jednak skala tego zjawiska wskazuje, że przynajmniej w części jest to spowodowane dyskryminacją uczniów z niepełnosprawnościami, jak i rozmijaniem się zasad prawa z praktyką. Wśród przyczyn tego procesu, a jednocześnie kluczowych barier dla pełnego wdrożenia zasad Konwencji należy wskazać na:

  • Brak akceptacji dla włączania wśród części nauczycieli i rodziców dzieci pełnosprawnych
  • Brak odpowiednich kwalifikacji wśród części nauczycieli
  • Brak szeroko rozumianej infrastruktury dostosowanej do potrzeb uczniów z niepełnosprawnościami
  • Zasady finansowania edukacji nie gwarantujące pokrycia kosztów wsparcia na poziomie danej szkoły, do której uczęszcza uczeń, co wynika z naliczania środków z tytułu niepełnosprawności w postacji subwencji, a nie dotacji
  • Brak rozwiązań pozwalających na szybkie rozwiązanie konfliktu szkolnego w przypadku jego wystąpienia (szybka ścieżka mediacyjna)

Podsumowując prawo polskie umożliwia w praktyce realizację zasad zawartych w art. 24, ale ich nie gwarantuje.

[1]Patrz: http://www.niepelnosprawni.gov.pl/niepelnosprawnosc-w-liczbach-/edukacja/

[2]Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.)

[3]Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2005 r. Nr 164, poz. 1365 ze zm.)

[4]Patrz np. strony dwóch projektów poświęconych wspieraniu rodziców dzieci z niepełnosprawnościami: www.wszystkojasne.waw.pl oraz www.pomocdlarodzicow.pl

[5]Biuletyn Rzecznika Praw Obywatelskich (2012). Równe szanse w dostępie do edukacji osób z niepełnosprawnościami. Analiza i zalecenia. Warszawa: BRPO

[6]„Kształcenie uczniów z niepełnosprawnościami o specjalnych potrzebach edukacyjnych” http://www.nik.gov.pl/plik/id,4585,vp,5892.pdf

[7]Włączający system edukacji i rynku pracy – rekomendacje dla polityki publicznej” – badanie realizowane przez Zespół Edukacji i Rynku Pracy. Szczegóły: https://wserp.ibe.edu.pl/

5 comments on “Artykuł 24 – Edukacja
  1. Spotkanie konsultacyjne Kraków napisał(a):

    Finansowanie edukacji:
    w wyniku przerzucenia odpowiedzialności za edukację na samorządy dochodzi do nieprawidłowości. Subwencja z budżetu państwa (5-10 razy wyższa na ucznia niepełnosprawnego) trafia do budżetu gminy, a ta niekoniecznie pożytkuje ją na wsparcie ucznia niepełnosprawnego. Środki finansowe „giną” w ogólnym budżecie

  2. Spotkanie konsultacyjne Kraków napisał(a):

    Zajęcia wczesnego wspomagania rozwoju przysługują dziecku po 2 roku życia i po orzeczeniu o niepełnosprawności. A powinny być dostępne bez ograniczenia, aby nie dopuścić do powstawania niepełnosprawności

  3. Spotkanie konsultacyjne Łódź napisał(a):

    Istnieje brak wsparcia ze strony uczelni dla studentów-absolwentów wchodzących na rynek pracy. Należy zapewnić osobom z niepełnosprawnościami możliwość uzyskania odpowiednich kompetencji, które będą cenne dla przyszłych pracodawców.

  4. Spotkanie konsultacyjne Łódź napisał(a):

    Przeciwwskazania (a właściwie brak) do nauki w jakimś zawodzie a przeciwwskazania do wykonywania pracy w tym zawodzie.

  5. Beata Tomecka-Nabiałczyk napisał(a):

    Program „Student”, a potem „Aktywny samorząd” (II moduł) stwarza wiele barier we wsparciu edukacji na poziomie wyższym. Brak ujednoliconych procedur we wszystkich ośrodkach, częste zmiany zasad, brak jasności i trwałości wsparcia. Skomplikowane procedury i dużo biurokracji. Późne przekierowywanie dofinansowania(pod koniec I i II semestru grudzień/styczeń maj/czerwiec lipiec), a trzeba funkcjonować przez cały tok akademicki.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*