Artykuł 21 – Wolność wypowiadania się i wyrażania opinii oraz dostęp do informacji

Listopad 20, 2014
Artykuł 21 Wolność wypowiadania się i wyrażania opinii oraz dostęp do informacji

Krzysztof Kotyniewicz (Polski Związek Głuchych)

Tekst po Panelach eksperckich:

Głównym dokumentem dającym każdemu obywatelowi wolność wyrażania poglądów oraz pozyskiwania i rozpowszechniania informacji jest Konstytucja RP. Szczegółowe zapisy zawiera ustawa o dostępie do informacji publicznej, która określa sposób i formy udostępniania informacji publicznej, czyli poprzez dokumenty urzędowe, Biuletyn Informacji Publicznej, formę ustną, wyłożenie lub wywieszenie informacji w miejscach ogólnie dostępnych, wstęp na posiedzenia organów władzy publicznej, udostępnienie materiałów dokumentujących posiedzenia w tym audiowizualnych i teleinformatycznych.Niestety papierowy obieg dokumentów w znacznym stopniu utrudnia osobom niewidomym i słabowidzącym dostęp do informacji.

Brak tłumaczy języka migowego oraz urządzeń wspomagających słyszenie i tłumaczenie mowy na tekst,podczas posiedzeń organów władzy publicznej, ogranicza w znacznym stopniu dostęp niesłyszących obywateli do informacji oraz ich wpływ na podejmowane decyzje. Wystąpienia Prezydenta Polski raz są tłumaczone na język migowy, innym razem nie, co daje nam obraz niespójności w funkcjonowaniu ustawy o dostępie do informacji publicznej. Miejsca, w których odbywają się posiedzenia władz publicznych są bardzo często niedostępne dla osób z niepełnosprawnością ruchową poprzez występujące w budynkach bariery architektoniczne. Brak filmów informacyjnych w Polskim Języku Migowym na stronach internetowych jednostek publicznych powoduje, że są one niedostępne dla niesłyszących obywateli.

Ustawa o języku migowym[1], która weszła w życie 1 kwietnia 2012 roku, określa zasady obsługi osób doświadczających trwale lub okresowo trudności w komunikowaniu się. Organy administracji publicznej, jednostki systemu, podmioty lecznicze, jednostki Policji, Państwowej Straży Pożarnej i straże gminne oraz jednostki ochotnicze działające w tych obszarach są zobowiązane do udostępniania usługi pozwalającej na komunikowanie się. Ponadto organ administracji publicznej jest zobowiązany do zapewnienia m.in. świadczenia usług tłumacza Polskiego Języka Migowego (PJM), Systemu Językowo-Migowego (SJM) i sposobów komunikowania się osób głuchoniewidomych (SKOGN). Organ administracji publicznej zamieszcza wszystkie niezbędne informacje o organie i sposobach realizacji ustawy w miejscach dostępnych dla osób uprawnionych. Świadczenie to jest bezpłatne dla osoby uprawnionej. Osoba uprawniona ma również prawo skorzystania z pomocy osoby przybranej w kontaktach z podmiotami zobowiązanymi.

Część placówek administracji publicznej wprowadziło usługi tłumacza języka migowego on-line oraz przeszkoliło swoich pracowników w zakresie znajomości podstaw języka migowego. Mimo to nadal są problemy z dostępem do tłumaczenia podczas załatwiania trudniejszych spraw, np.: wywiadu środowiskowego. Osoby po ukończonych podstawowych kursach języka migowego nie posiadają kwalifikacji tłumacza języka migowego a zasób ich słownictwa ogranicza się do podstawowych zwrotów. Z taką wiedzą nie są w stanie, w sposób właściwy, pełnić roli tłumacza osoby niesłyszącej. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, który informuje, że w każdej placówce posiada pracownika przeszkolonego z zakresu znajomości języka migowego, jednocześnie nie zapewnia dostępu do niego osobie niesłyszącej podczas posiedzeń komisji lekarskich. W placówkach służby zdrowia ustawa o języku migowym nie jest respektowana. Placówki te najczęściej korzystają z pomocy osób przybranych, w sporadycznych przypadkach korzystają z tłumaczy z rejestru.

Zgodnie z ustawą o języku migowym osoby uprawnione, członkowie rodzin tych osób oraz osoby mające stały lub bezpośredni kontakt z osobami uprawnionymi mogą korzystać z wybranej przez siebie formy szkolenia PJM, SJM, SKOGN lub tłumacza przewodnika. Koszt tych szkoleń jest dofinansowany ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, a osoba uprawniona może wystąpić do PFRON o dofinansowanie usług tłumacza. Jednak procedury związane ze składaniem wniosków są zbyt skomplikowane dla osób niesłyszących co powoduje, że niewiele osób skorzystało z tego programu.

Nowelizacja ustawy „Prawo telekomunikacyjne[2]nałożyła na wszystkich dostawców publicznie dostępnych usług telefonicznych obowiązek – w miarę możliwości technicznych–zapewnienia użytkownikom końcowym będącym osobami niepełnosprawnymi, dostępu do świadczonych usług telefonicznych, równoważnego dostępowi do usług telefonicznych z jakiego korzysta większość użytkowników końcowych.Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z 26 marca 2014 r. dotyczące udogodnień telekomunikacyjnych dla osób niepełnosprawnych określa obowiązek dostawców publicznych usług telefonicznych zapewnienia udogodnień dla osób niepełnosprawnych.Obecnie nie ma usługi telefonicznej dostępnej dla osób głuchych i słabosłyszących.

Ustawa o radiofonii i telewizji zobowiązuje nadawców do zapewnienia, by co najmniej 10% programów z wyłączeniem reklam i telesprzedaży posiadało udogodnienia dla osób niepełnosprawnych takie jak audiodeskrypcja, tłumaczenie na język migowy, napisy dla niesłyszących. KRRiT deklaruje zwiększenie dostępności programów z udogodnieniami dla osób niepełnosprawnych do 50% w latach 2017-2020. O ile można zauważyć zwiększenie programów TV z prowadzonymi napisami, to w dalszym ciągu liczba programów tłumaczonych na język migowy oraz filmów z audiodeskrypcją jest znikoma, co więcej nadawcy błędnie interpretują zobowiązania ustawowe.

Rozporządzenie RM o Krajowych Ramach Interoperacyjności[3]zobowiązuje wszystkie podmioty realizujące zadania publiczne do dostosowania swoich serwisów internetowych do potrzeb osób niepełnosprawnych i wszystkich, którzy z różnych powodów nie mogą w pełni skorzystać z zasobów Internetu. Strony www powinny być dostosowane do standardu WCAG 2.0 poziom AA[4], do maja 2015 r.

Wszystkie wyżej przedstawione akty prawne mają za zadanie zapewnić osobom niepełnosprawnym wolność wypowiedzi, swobodę wyrażania swoich poglądów oraz pozyskiwania i rozpowszechniania informacji na takich samych prawach jak innym obywatelom. Jednakże wprowadzenie w życie zapisów ustaw i rozporządzeń często nie przebiega tak, jakby tego oczekiwały osoby niepełnosprawne. Konieczne jest wprowadzenie monitoringu i kontroli realizacji zapisów ustaw i rozporządzeń.

[1]Ustawa z 19 sierpnia 2011 r. o Języku migowym i innych środkach komunikowania się.

[2]Dz.U. z 2012 r. poz. 1445 z dnia 16 listopada 2012 roku.

[3]Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie Krajowych Ram Interoperacyjności minimalnych wymagań dla rejestrów publicznych i wymiany informacji w postaci elektronicznej oraz minimalnych wymagań dla systemów teleinformatycznych.

[4]Web Content Accessibility Guidelines (WCAG) 2.0, http://w3.org/tr/wcag20

 

Tekst autorski:

Głównym dokumentem dającym każdemu obywatelowi wolność wyrażania poglądów oraz pozyskiwania i rozpowszechniania informacji jest Konstytucja RP. Szczegółowe zapisy zawiera ustawa o dostępie do informacji publicznej, która określa sposób i formy udostępniania informacji publicznej takie jak dokumenty urzędowe, Biuletyn Informacji Publicznej, forma ustna, wyłożenie lub wywieszenie w miejscach ogólnie dostępnych, wstęp na posiedzenia organów władzy publicznej, udostępnienie materiałów dokumentujących posiedzenia w tym audiowizualnych i teleinformatycznych.

Brak tłumaczy języka migowego podczas posiedzeń organów władzy publicznej ogranicza w znacznym stopniu dostęp niesłyszących obywateli do informacji oraz ich wpływ na podejmowane decyzje. Wystąpienia Prezydenta Polski raz są tłumaczone na język migowy, innym razem nie, co daje nam obraz niespójności w funkcjonowaniu ustawy o dostępie do informacji publicznej. Miejsca w których odbywają się posiedzenia władz publicznych są bardzo często niedostępne dla osób z niepełnosprawnością ruchową poprzez występujące w budynkach bariery architektoniczne. Brak filmów informacyjnych w Polskim Języku Migowym na stronach internetowych jednostek publicznych powoduje że są one niedostępne dla niesłyszących obywateli.

Ustawa o języku migowym[1], która weszła w życie 1 kwietnia 2012 roku – określa zasady obsługi osób doświadczających trwale lub okresowo trudności w komunikowaniu się. Organy administracji publicznej jednostki systemu, podmioty lecznicze, jednostki Policji, Państwowej Straży Pożarnej i straże gminne oraz jednostki ochotnicze działające w tych obszarach są zobowiązane do udostępniania usługi pozwalającej na komunikowanie się. Ponadto organ administracji publicznej jest zobowiązany do zapewnienia m.in. świadczenia usług tłumacza Polskiego Języka Migowego (PJM), Systemu Językowo Migowego (SJM) i sposobów komunikowania się osób głuchoniewidomych (SKOGN). Organ administracji publicznej zamieszcza wszystkie niezbędne informacje o organie i sposobach realizacji ustawy w miejscach dostępnych dla osób uprawnionych. Świadczenie to jest bezpłatne dla osoby uprawnionej. Osoba uprawniona ma również prawo skorzystania z pomocy osoby przybranej w kontaktach z podmiotami zobowiązanymi.

Część placówek administracji publicznej wprowadziło usługi tłumacza języka migowego on-line, oraz przeszkoliło swoich pracowników w zakresie znajomości podstaw języka migowego. Pomimo to nadal są problemy z dostępem do tłumaczenia podczas załatwiania trudniejszych spraw, np. wywiadu środowiskowego. Osoby po ukończonych podstawowych kursach języka migowego nie posiadają kwalifikacji tłumacza języka migowego a zasób ich słownictwa ogranicza się do podstawowych zwrotów. Z taką wiedzą nie są w stanie w sposób właściwy pełnić roli tłumacza osoby niesłyszącej. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, który informuje, iż w każdej placówce posiada pracownika przeszkolonego z zakresu znajomości języka migowego, jednocześnie nie zapewnia dostępu do niego osobie niesłyszącej podczas posiedzeń komisji lekarskich. W placówkach służby zdrowia ustawa o języku migowym nie jest respektowana. Placówki te najczęściej korzystają z pomocy osób przybranych, w sporadycznych przypadkach korzystają z tłumaczy z rejestru.

Zgodnie z ustawą o „języku migowym , osoby uprawnione, członkowie rodzin tych osób oraz osoby mające stały lub bezpośredni kontakt z osobami uprawnionymi mogą korzystać z wybranej przez siebie formy szkolenia PJM, SJM, SKOGN lub tłumacza przewodnika. Koszt tych szkoleń jest dofinansowany ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, a osoba uprawniona może wystąpić do PFRON o dofinansowanie usług tłumacza. Jednak procedury związane ze składaniem wniosków są zbyt skomplikowane dla osób niesłyszących co powoduje, iż niewiele osób skorzystało z tego programu.

Nowelizacja ustawy „Prawo telekomunikacyjne[2] nałożyła na wszystkich dostawców publicznie dostępnych usług telefonicznych obowiązek zapewnienia – w miarę możliwości technicznych, użytkownikom końcowym będącym osobami niepełnosprawnymi, dostępu do świadczonych usług telefonicznych, równoważnego dostępowi do usług telefonicznych z jakiego korzysta większość użytkowników końcowych. Rozporządzenie Ministra Administracji I Cyfryzacji z 26 marca 2014 r. dotyczące Udogodnień telekomunikacyjnych dla osób niepełnosprawnych określa obowiązek dostawców publicznych usług telefonicznych zapewnienia udogodnień dla osób niepełnosprawnych.

Ustawa o radiofonii i telewizji zobowiązuje nadawców do zapewnienia, by co najmniej 10 % programów z wyłączeniem reklam i telesprzedaży posiadało udogodnienia dla osób niepełnosprawnych, takie jak audiodeskrypcja, tłumaczenie na język migowy, napisy dla niesłyszących. W latach 2017 – 2020 planowane jest zwiększenie dostępności programów z udogodnieniami dla osób niepełnosprawnych do 50%. O ile można zauważyć zwiększenie programów TV z prowadzonymi napisami, to w dalszym ciągu liczba programów tłumaczonych na język migowy oraz filmów z audiodeskrypcją jest znikoma.

Rozporządzenie RM o Krajowych Ramach Interoperacyjności[3] zobowiązuje wszystkie podmioty realizujące zadania publiczne do dostosowania swoich serwisów internetowych do potrzeb osób niepełnosprawnych i wszystkich, którzy z różnych powodów nie mogą w pełni skorzystać z zasobów Internetu. Strony www powinny być dostosowane do standardu WCAG 2.0 poziom AA[4], do maja 2015 r.

Wszystkie wyżej przedstawione akty prawne mają za zadanie zapewnić osobom niepełnosprawnym wolność wypowiedzi, swobodę wyrażania swoich poglądów oraz pozyskiwania i rozpowszechniania informacji na takich samych prawach jak innym obywatelom. Jednakże wprowadzenie w życie zapisów ustaw i rozporządzeń często nie przebiega tak jak by tego oczekiwały osoby niepełnosprawne. Konieczne jest wprowadzenie monitoringu i kontroli realizacji zapisów ustaw i rozporządzeń.

[1]Ustawa z 19 sierpnia 2011 r. o Języku migowym i innych środkach komunikowania się

[2]Dz.U. z 2012 r. poz. 1445 z dnia 16 listopada 2012 roku

[3]Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie Krajowych Ram Interoperacyjności minimalnych wymagań dla rejestrów publicznych i wymiany informacji w postaci elektronicznej oraz minimalnych wymagań dla systemów teleinformatycznych

[4]Web Content Accessibility Guidelines (WCAG) 2.0, http://w3.org/tr/wcag20

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*